X
تبلیغات
معلومات زراعتی و تکنالوژی

معلومات زراعتی و تکنالوژی

به وبلاگ شفیع الله ایماق خوش آمدید

برنج


تاریخچه:
   بقایای فوسیل پیشین شالی در شرق چین توسط علما وباستان شناسان جمع آوری شده و تاریخ زرع آنرا(3000 )  سال قبل از میلاد تخمین نموده است .  بعضی ها نظریه  میدهند که شالی ابتدا در نواحی جنوب هند پیدا و اهسته اهسته به طرف چین انتقال داده شده است . در زمان های قدیم شالی را بحیث یک گیاه مقدس در مراسم مزهبی و روز های تولد ، عروسی و تشیع جنازه بکار میبردند و این نمایانگر ارتباط زنده گی اجتماعی بشر در جهان بود.
  دراروپا درکشورهای ایتالیا،هسپانیه،فرانسه،یونان،یوگوسلاویا وبلغاریا از قرن 15 به این طرف کشت این نبات رواج یافته است. این طورمعلوم میشود که شالی ازهندوچین به دیگرکشورها معرفی گردیده است. طوریکه معلوم است در صفحات شمال مملکت وسعت اراضی شالی دیده میشود که تقریبا 40 فیصد مجموع نباتات کشور را تشکیل میدهد .  برنج  یکی از مهمترین غداهای افغانی می باشد که در بین غلات حایز درجه دوم را دارا بوده و تقریبا بیش از یک میلیون جریب زمین سالانه تحت بدز این نبات قرار می گیرد و متأسفانه اوسط حاصل فی جریب آن 45-55 سیر بوده که خیلی ناچیز است .   با سعی و کوشش افراد فنی و همکاری وزارت زراعت ، مالداری و مواد غذایی می توان این نقیصه را رفع نمود و حاصلات فی جریب را بلند برد . 

اهمیت اقتصادی :     
   برنج  نبات مهم غذایی بوده و بیشتر از نصف نفوس کشورهای مردم چین ، هند ،  جاپان ،  برما  ، کوریا ، تایلند ،  فلپین ،  و برازیل از همین نبات تغذیه میکند.
  تقریبا 93 فیصد شالی دنیا در مناطق شرق دورتولید میشود همچنان این نبات در امریکا ، ایتالیا ، هسپانیا ،  مصر وبسیاری از ممالک غربی و شرق میانه تولید می گردد .  ناگفته نباید گذاشت که در سال 1354 میزان محصولات برنج در اتحاد شوروی سابق (اوکراین ، ازبکستان ،  قزاقستان ) تقریبا به دو میلیون تن بالغ گردیده است .  در جهان تخمین از 65 -70 کیلوگرام برنج به مصرف سالانه یک نفر میرسد .  شالی یک نبات  بومی جنوب شرق آسیا مخصوصا هند ،چین و جاپان بوده و یکتعداد زیاد انواع برنج سالانه در این کشورها تولید و صادر می گردد . 
    ساحه مجموعی تحت بذرآن درجهان(142.3)  میلیون هکتارزمین است.ساحه تحت بذرمجموعی تحت بذرشالی درکشورما213  هزارهکتارزمین است که ازآن480  هزارتن برنج بدست می آید درکشورما اوسط حاصل برنج2253kg/h  میباشد.اوسط حاصل برنج درجهان 2400-2500kg/ha  میباشد.دربعضی کشورهای اروپائی بلندترین حاصل برنج4-5 ton/h  جمع آوری می نماید.
قرار راپور ( O.A.F ) در سال 1350 ساحه عمومی تحت بذر شالی کشور 200000 هکتار شان داده شده و قرار راپور دیگردر همان سال بیشتراز 22500 هکتار زمین سالانه تحت کشت این نبات بوده است .
  در افغانستان قرار راپور اخیر مقدار(331000 )  تن شالی سالانه بدست آمده میتوانند و زیادتر تمرکز بذر این نبات در صفحات شمالی کشور بوده تولیدات بیشتر آن از  نواحی متذکره بدست میآید . انواع شالی های که در کشور ما بذر میگردد از نگاه کیفیت و جنسیت خیلی ها خوب بوده ولی نسبت عدم اشنایی دهقانان به سیستم های جدید زراعتی  و استعمال مناسب کود کمیاوی وغیره عوامل بصورت کلی یکی با دیگر مخلوط بوده و جنسیت شالی خراب شده است .  برعکس انواع شالی های اصلاح شده باداشتن حاصلات زیاد و جنس خالص از انواع شالی های دست داشته محلی برتری دارند.
  انواع شالی های حاصلخیز اصلاح شده  جز از طریق تحقیقات نباتی و اصلاح نسل و دورگه ساختن شالی های مختلف به منظور در یافت نوع بهتر میسر شده نمیتوانند .

مبدأپیدایش واقسام برنج
   برنج قدیمی ترین نباتی است که ازهندوچین منشأگرفته ونوع زراعتی واساسی آن Oryza  sativa  است که دارای 2n=24  عددکروموزم میباشد.
 طورفکرمی شود که گویا ازجنوب وجنوب شرق منطقه استوائی آسیا منشأ گرفته است درهمین منطقه  بزرگترین اختلافات بین اقسام زراعتی بومی برنج به مشاهده میرسد.
  یک نوع برنج Oryza  glaberrima  که دارای 2n=24  عدد کروموزم میباشد که یک نوع بومی کشور نایجریا میباشد که درافریقا بوده وتنها درغرب مناطق استوائی افریقا کشت میشود این نوع برنج درین اواخر شناخته شده ونسبت به Oryza  sativa  دارای اختلافات ارثی کمترمیباشد.  Oryza
 sativa و Oryza glaberrima به طورطبیعی به حیث نبات یک ساله رویانیده میشود اما درحالیکه Oryza sativa درصورتیکه ازیخ زدن وخشکی نگهداشته شود به قسم نبات چندین ساله نیز بکاربرده   شده میتواند.
 برعلاوه دونوع زراعتی برنج حداقل 18  نوع وحشی برنج شناخته شده است نوع یا اقسام زراعتی برنج ورایتی های خیل زیادی رابه وجود آورده است با اساس خصوصیات مارفولوژیکی وفزیولوژیکی وتوافق جغرافیائی یامنطقوی اقسام و ورایتی های فوق به گروپ ها تقسیم می شود که بالترتیب اقسام آن Indica  که ازهند منشأگرفته ،Japanica  که ازجاپان منشأگرفته ،Javanica  ازچین منشأگرفته است میباشد.

مناطق تحت کشت برنج در افغانستان :
  ولایات بغلان ، قندز و تخار بزرگترین مناطق برای زرع شالی میباشد این ساحات بیشتر به مناطق معتدله شباهت داشته و نموی شالی در این نواحی به خوبی صورت می گیرد .
  منطقه بزرگ دیگرشالی کاری ولایات ننگرهار و لغمان است که اقلیم آن نیمه حاره و زمستان ملایم و تابستان گرم و نسبتا مرطوب دارد .
  منطقه سوم که بازرع شالی بیشتر توافق دارد ولایت هرات  ونواحی آن است که فصل تابستان کوتاه و گرم میباشد . انواع مختلف شالی که در کشور ما موجود است از نگاه جنسیت ، دانه و خوراک خیلی عالی بوده ودارای دانه های بزرگ ودراز که یکی از خواص خوب برنج میباشد .  شیوه کشت این نبات بحالت ابتدایی وسیستم زراعت قدیمه باقی مانده و جنس های مختلف بصورت طبیعی باهمدیگرآمیخته ودر نتجه جنسهای مخلوط بوجود آمده است که نسبت ضعیف بودن ساقه در آخرین مرحله رشد چپه میشوند که با تلاش جوانان با احساس با استفاده ازروش های تحقیقاتی میتوان این نقیصه را مرفوع ساخت وبا دریافت جنسیت های خالص و مقاوم و بلند بردن حاصل فی جریب با در نظرداشت وضع اقتصادی دها قین رفع خواهد شد .

  دسته های برنج:
  دودسته عمده برنج Oryza  sativa  var  indica   و Oryza  sativa  var  japani  میباشد Oryza  sativa  var  indica بشکل وسیع درمناطق استوائی رویانیده شده و Oryza  sativa  var japanica  به شرایط تحت استوائی قسمت های شمالی کره زمین محدود شده است. دسته Indica  اکثراً شامل ورایتی های دانه درازLong grain   بوده اما ورایتی های  دانه کوتاه Short grain   ودانه متوسط Medium grain   شامل این دسته میباشد این دسته شامل تمام برنج های زراعتی می شود که درهندوستان،هندوچین،فلپین وجنوب چین کشت می شود دسته برنج های دانه کوتاه Japanica  شامل تمام ورایتی های برنج های بومی جاپان،کوریا،شمال چین وهمچنان برنج های پرتگالی،ایتالوی وهسپانوی که اصلاًازشمال چین وجاپان منشأگرفته است.دسته برنج دانه کوتاه Japanica  وIndica   عموماًبه اقلیم های سردترودوران روشنای طولانی ترتوافق کرده است آنها معمولا ًساقه های زیاد راتولید کرده وبا حاصل دهی زیاد خاک عکس العمل بهتر داده امابعضی ازبرنج های Indica نیزعکس العمل بهترخوب درمقابل کودها نشان میدهد.
   برنج های نوعJapanica  دارای ساقه های کوتاه تروقوی تربوده که این خصوصیات منتج به کمترچپه شدن آنها، درشرایط به کاربرد زیاد کود، درخاک می شود.

انواع شالی در افغانستان :  انواع مختلف برنج باریک محلی در افغانستان  پیداشده و بنام های مختلف مانند سوغه دار سیاه، سوغه دار زرد، لونگی، سرده ،  دهدادی ، شرکتی ، ایرانی قوماندانی ، امیری وغیره یاد میشوند. همچنان انواع مختلف برنج لک  یافت شده و بنام های سوغه دار سفید، سوغه دار سرخ، بی سوغه، نیلوفر گرمه، نیلوفر سرده وغیره شهرت دارند. شالی از لحاظ طول دانه به سه نوع ذیل تقسیم گردیده است :
  اول :کوتاه دانه (برنج لک)برنجی است که طول دانه پاک شده ان به 5.5 میلی متر میرسد .
  دوم : متوسط دانه : که طول دانه برنج به ( 6.6 ) ملی متر برسد .
  سوم :دراز دانه:یا برنج باریک که دانه برنج دارای طول (7) ملی مترالی (8) ملی متر  باشد .
   برنج های کوتاه دانه ساقه های کوتاه و مقاوم داشته و به اسانی چپه نمی شوند این گروپ شالی در برابر تطبیق کود نایتروجن دار پاسخ مثبت داده با ازدیاد مقدار کود حاصل آن نیز اضافه میگردد. برنج های که دانه طویل دارند ساقه های طویل و ضعیف داشته با تطبیق مقدار زیاد کود نایتروجندار چپه میشوند
از سال (1966) به این طرف انواع اصلاح شده برنج لک یا کوتاه دانه بدسترس دهاقین قرارگرفته ودر ممالک آسیایی بیشتر بذر میشوند .
  انواع برنج  باریک ، پلوی خوب که غذایی لذیذی است بدست میدهد نوع دیگری از برنج باریک بنام خوشبو یاد شده و در وقت پخش خوش بویی خاصی را تولید میکنند که طرف پسند یکتعداد زیادی خصوصا مردم افغانستان قرار میگیرد .
از نگاه رسیدن و پختگی برنج به سه گروپ تقسیم میگردد:
1 . برنج های زودرس : این نوع برنج به (120 الی 140) روز برای پخته شدن ضرورت دارد .
2 .  برنج های میانه رس: انهای اند که در (140 الی 155) روز پخته میشوند
3 . برنج های دیررس : انواع از برنج است که برای پخته شدن به مدت بیشتر از (155) روز ضرورت دارد .
  مطالعه و معرفی انواع اصلاح شده شالی در افغانستان در سال  (1970) با آوردن دونوع برنج بنام های ستریف(SATURN) و دلا ( DELLA  ) از اضلاع متحده امریکا شروع گردید از سال (1970) تا به سال (1980) تقریبا (571) نوع شالی هندی تحت ازمایش قرار گرفت از جمله برنج های باریک نوع (11-44   CR )به مقایسه  بهترین شالی های محلی حاصل دو چند بار آورده و در سال (1975) به ولایات شرقی مملکت بدهاقین توزیع و ترویح گردید .
  همچنان در همین سال یک نوع برنج لک اصلاح شده دیگری بنام پدما        PADMA )نیز به دهاقین ننگرهار توزیع گردید . از جمله انواع برنج یک نوع ( 355 - IET ) نظر به ، تجربه  نتجه بهتر داده ودر ولایات شالی کارسمت شمالی توزیع گردید . در سال (1980) برنج نوع (7194 -KH  ) ترویج  شد تا برنج نوع (  355 - IET )  را تعویض نماید تحقیقات مزید برای اصلاح برنج های باره ولونگین افغانی که قد بلند و ساقه ضعیف دارند ، در مرکز تحقیقات بین المللی برنج درمانیلا (فلپائن) در سال (1970) صورت گرفت و در نتجه تخلیط انواع لونگین با نوع برنج (28-790 - IR ) تخم بدست آمده برای کشت وانتخاب مزید  درسال (1973)به افغاستان فرستاده شده هیچ نوع جنبشی در اصلاح زراعت صورت نگرفت و انواع موجوده برنج قدرت حاصل دهی را از دست داده وبه مقابل امراض وافات خیلی حساس گردیده اند .

شالی های با سمتی (385) :
   یک نوع شالی یا برنج اصلاح شده باریک بوده و کشت آن از چند به این طرف در پاکستان عمومیت دارد این شالی نه تنها حاصل بلند ترازنوع محلی و اصلاح شده ایکه درافغانستان مروج است ، داشته بلکه درمقابل امراض هم مقاوم بوده و با اضافه کردن کود حاصل آن زیاد می گردد زودرسی این شالی برای دهاقین گندم کارفرصت بیشتر میدهد تا زمین را برای کشت گندم آماده سا خته وگیاهای هرزه را قسما کنترول کنند با استفاده از تخم شالی با مسمتی (385) دهاقین باید تطبیق کود را فراموش ننمایند . زیرا شرایط گرفتن حاصل بیشتر ، استفاده از کود های کنمیاوی ومراعات نمودن عملیات بهتر زراعتی میباشد .
  در این اوآخر شالی باسمتی (385) دربعضی حصص افغانستان مانند ننگرهار ، لغمان ، بغلان وتخار معرفی و بدسترس  دهاقین قرار گرفت است نتایج بدست آمده و انمود میسازد که برنج باسمتی دراین ولایات توافق خوب داشته و حاصل بیشتر را به مقایسه با انواع شالی محلی نشان داده است . برنج با سمتی طوریکه دیده شده مقاومت خوب در برابر امراض وآفا ت از خود نشان داده و امید است در آینده قریب تهیه و تکثر آن توسعه یابد تا انواع محلی راکه حاصل کم داشته و مصاف به امراض میباشد تعویض کند تاکید باید کرد که هرنبات چه اصلاح شده باشد چه محلی ، برای جوانه  زدن  و نشو ونمو به بستر خوب ونرم به آب کافی به مواد غذایی و افراد به محیط مناسب پرورش احتیاج دارد اگر چنین شرایطی  برای نبات مهیا ومساعد گردد نبات نشو و نموی بهتر کرده حاصل اعظمی را تولید میکند اما متوجه باید بود که ظرفیت تولیدی نبات فرق میکنند بطور مثال : اگربرای یک نبات غیری اصلاح شده برنج تمام شرایط فوق آماده گردد ممکن است (3500) کیلو گرام شالی یا بیشتر از آن در فی هکتار حاصل بدهد پس معلوم میگردد که نبات اصلاح شده دارای ظرفیت و قدرت استفاده اعظمی ازشرایط موجود ومهیا شده میباشد.
  با تهیه وزیاد ساختن انواع شالی اصلاح شده، که قدرت بیشتر تولید از واحد زمین را داردامید است . تولیدات برنج بالا رفته مملکت ما ازاین کمبودی  بی نیاز گردد برای اینکه زارعین محتر م شالی کاری بتواند از فی واحد زمین حاصل زیاد بدست آورند ، باید شرایط و محیط مناسب بذر و سایر عوامل را در بلند بردن حاصل رول موثر دارند ،فراهم سازند .

توافق با محیط (توافق برنج):
   برنج نبات زراعتی مناطق گرمسیر بوده وتنها محدود کننده کشت آن سرما میباشد . این نبات در دوره رشد ونمو خود به آب فراوان ضرورت دارد (حدود 3000 متر مکعب در هکتار)ویادر جای کشت میشود که بادنده گی سالانه 1000ملی متر یابیشتر باشد. باوجود اینکه برنج در محیط های گرمسیر در مقاسیه با مناطق معتدله درسطح وسیعی کشت می شود یا به عبارت دیگر سطح زیرکشت آن دراین مناطق تقریبا دو برابر مناطق معتدله می باشد،مقدار کل تولید در مناطق گرمسیرفقط 20 % از مقدار کل تولید در نواحی معتدله بیشتر است .

حرارت :
   ضرورت حرارتی برنج درمقاسیه با سایر غلات بیشتر بوده ومحصول مناطقی است که هوای کرم دارند. ازاین رو آن رافقط درمناطقی می توان به طور موفقیت آمیز کشت نمود که درجه حرارت هوا در سرتاسر دوره رشد محصول بیش از 20 درجه سانتی گراد باشد. باوجودیکه مقدار حرارت موردنیاز این نتات باتوجه به نوع ، زودرس ودیررس متفاوت بوده وهمچنین ورایتی هایکه در مناطق معتدله کشت می شوند ضرورت حرارتی کمتری دارند بطور خلاصه درارتباط با احتیاجات حرارتی برنج نباتی است که:
   حداقل درجه حرارت برای جوانه زنی تقریبا 10 – 14 درجه سانتی گراد .
   حرارت متوسط هوا مورد نیازدر دوره رشد ونمو 20 -37  درجه سانتی گراد.
   درجه حرارت هوای مناسب برای این نبات 30 -32 درجه سانتی گراد.
   حداقل درجه حرارت هوا برای گلدهی   22 -23  درجه سانتی گراد.
   حداقل درجه حرارت هوا برای تشکیل وپرشدن دانه 20 -21 درجه سانتی گراد.
   مقدارحرارت موردنیازاین نبات 2100 - 4500 درجه سانتی گراد.  
 
نور:   نور کافی یکی ازعوامل اصلی موثر درحاصلدهی برنج میباشد واحتمالا علل عمده عملکردهای کمترآن در مناطق گرمسیر ،مرطوب ویادرنواحی استوای کوتاه تر بودن روزها وابری وآلوده بودن آسمان دراین مناطق است. کمبودنور در مناطق فوق باعث تولید بته های دراز وضعیف میشود. بدان جهت برای مناطق ابر آلوده از ورایتی های قدکوتاه وبرگ راست استفاده شود.نورهمچنین باعث افزایش تعداد پنجه ویکی از عوامل مهم واکنش این نبات تسبت به جذب کوداز زمین میباشد.
  طول روز: گرچه برنج اصولا یک نبات روز کوتاه است ، ولی ورایتی های مختلف حساسیت متفاوتی تسبت به طول روز دارند. روزهای طویل گلدهی را به تعویق انداخته در حالی که روزهای کوتاه گلدهی را تسریع می نماید.

خاک :
   برنج برخلاف سایر غلات ، زیاد به اکسیجن آزاد احتیاج ندارد، وقادر است در زیر آب جوانه بزند. این خاصیت به علت بذر است که درحین جوانه زدن با فعالیت انزایمی خودمقدار اکسیجن را آزاد می سازد.چنانکه آبیاری زمین امکان پذیرباشد، بطورکلی برنج در هر نوع خاک کشت می شود اما اراضی رسی لوم برای برنج کاری بهتر از اراضی ریگی ویا سایر انواع اراضی است . از خصوصیات این نبات اینست که امکان کشت آن هم در زمین های اسیدی وهم در زمین های شور وجود دارد. برنج اصولا نبات مقاوم به شوری خاک و شوری آب آبیاری است . البته درجه مقاومت درارقام مختلف مثل سایر غلات کاملا متفاوت است بدین جهت است که در صورت وجود آب کافی برای شستشو نمک خاک ودر روند اصلاحی خاک ها از کشت برنج استفاده میشود. برنج در مرحله پنجه زنی بسبت به شوری خاک بسیار حساس است وهرچه سن نبات افزایش پیدا کند در برابر شوری خاک مقاومت بیشتری پیدامیکند کشت برنج درزمین های اسیدی حتی تا (4)   امکان پذیر بوده وpH مناسب برای این نبات بین (5.5 -7  pH(میباشد واراضی قلوی برای کشت برنج مناسب نیستند.

رطوبت نسبی :
   مساعدترین رطوبت هوا برای گل کردن برنج حدود( 70 -80%) است ورطوبت کمتر از %40 ویابیش از%90 برای کشت برنج مناسب نمی باشد.

مشخصات نباتی برنج
   خصوصیات نباتی برنج که تقریبا شبیه سایر غلات میباشد ، به شرح زیر وبطور خلاصه بیان می شود.

ریشه :   برنج دارای سه ریشه جنینی ( که ابتدایک ریشه وسپس دو تای بعدی بطور جنانی رشد می کنند ) وتعداد زیاد ریشه های فرعی میباشد. ریشه برنج مثل اکثر غلات از گره ساقه وزیر خاک تشکیل می گردد. گسترش ریشه برنج در خاک اول بطور افقی ، ولی با ادامه رشد بطورعمودی نیز در خاک نفوذ می نماید. به تدریج که نبات رشد میکند ، ریشه های قدیمی اعمال آن ها بوسیله ریشه های جوان صورت میگیرد. در زمان باز شدن گلها وظهور خوشه رشد وتعداد حد اکثر بوده وبعداز آن تا موقع برداشت کم میشود. ریشه های افشان اغلب در عمق ( 10 حتی تا 25 سانتی متر ) خاک منتشرمی شوند. گسترش ریشه در ارقام دیررس وقدبلند ، عمیق تر وبیشتر از ارقام زودرس وقد کوتاه است . در داخل ریشه یک بافت هدایت کننده هوا (  Aerenchyma  ) وجوددارد که اکسیجن را از سایر قسمت های نبات گرفته وعمل تنفس ریشه را آسان می سازد . نقطه قابل توجه درزمان ظهور ریشه (ریشچه) این است که اگرچنانکه جوانه زنی درنک محیط آبی و یا غرقابی انجام گیرد ممکن است غلاف ساقچه (کولوپتیل) قبل ازغلاف ریشچه (کولوریز) تشکیل شود.

ساقه :
   ساقه برنج میان خالی بوده ، بصورت افزاشته ، استوانه ی شکل ونرم میباشد وتعداد  گره های آن از 10-20 عدد متغیر است . ورایتی های زودرس معمولا میان گره های کمتری تسبت به ورایتی های دیررس دارند ولی سرعت رشد ساقه های شان بیشتراست . ارتفاع بته به 60-150 وگاهی 200 سانتی متر نیز میرسد وهر بته بطور متوسط 4-5 عدد پنجه درزمین اصلی تولید می کند ، ولی ممکن است به 30-40 عدد نیز بالغ شوند.

برگ :
   برگها بطور متناوب در دو طرف ساقه قرار داشته وشامل غلاف باز پهنک دراز و باریک ،زبانک لیگول طویلی است . تعداد برگها که با تعداد گره های ساقه متناوب است درارقام زودرس 14-15 ، درارقام متوسط رس 16-17 ودر ارقام دیررس 18-19 عدد است همچنین تعداد برگهای ساقه های فرعی یا پنجه ها کمتر از برگهای ساقه اصلی بوده وبرگ پرچم ها نیزپهن ترولی کوتاه تر از برگهای پایینی ساقه هستند.
  یکی دیگر از خصوصیات برگهای برنج زیاد بودن تعداد روزنه ها میباشد ، که باعث شده است باوجود سه کاربنی بودن فعالیت های فوتوسیتیز آن درآب وهوای گرم ومرطوب بسیار زیادمی باشد . بته های که برگهای کوچک ولی زیاد دارند به بته های که برگهای بزرگ واندک دارند ترجیع داده می شوند . برگها معمولا در گونه های (Oryza sativa)  کرکدار ودر گونه ها ( Oryza glaberrima  )بدون کرک هستند .
  گلازین یا سیستم گلی:
  گلازین برنج یک Panicle   نهائی ازهم پاشیده بوده وطول ان معمولاً از 10-25cm  میرسدشاخه های Panicle  بطورجداگانه ویا غنچه ئی به وجود می اید  دروقت نمو کاملPanicle  درورایتی های مختلف قسماًبدون پوش ویاندرتاًبطورکامل درغلاف پنهان می شود.
    هرشاخه ها چندین خوشه چه رابه وجود می اورد وهرخوشه چه اغلباً یک گل می باشد Panicle برنج بطور اوسط از 75-150   خوشه چه ها راتولید کرده ولی باهم تعداد خوشه چه ها ازچند دانه محدود تا به 500  دانه خواهد رسد.
دانه رسیده برنج یا Caryopsis   به وسیله Lemma وPalea   احاطه گردیده است این ساختمان ها رابنام پوست یا hull   یادمیشود درحالیکه دانه های که پوش ان دورشده باشد بنام برنج ودانه های که پوش ان دور نشده باشد بنام شالی یاد می کند. طول دانه های شالی از 3.5-7cm  میرسد وعرض ان از      1.7-3mm  میرسد وضخامت ان از 1.3  الی به 2.3  ملی مترمیرسد. 

تهیه تخم خوب :
   یکی از عوامل عمده و مهم دربلند بردن حاصل فی واحد زمین انتخاب و تهیه تخم خوب میباشد . تخم خوب باید صفات و مشخصات آتی را دارا باشد:
  1) تخم باید اصلاح شده باشد و از منبع موثق بدست آمده باشد.
  2) تخم باید کهنه نبوده وقوه جوانه زدن آن حد اقل %90 باشد.
  3) تخم باید پوچ وشکسته نبوده و عاری از مواد اجنبی و اضافی باشد.
  4) تخم باید باتخم های انواع دیگرشالی مخلوط نشده باشد.
  5) تخم گیاهان هرزه باید با آن مخلوط نباشد.
  6) تخم باید مرضی نبوده وعاری از انواع حشرات و تخم حشرات مضره باشد.

  
اگروتخنیک ویا عملیات زراعتی برنج:
تناوب :
    برنج اکثرأ درشرایط محیطی ویژه ئ و یا در خاکهای کشت می شود که برای سایر محصولات زراعتی دیگر غیر ممکن ویا نامناسب بوده و اجبارأ روش نهالی  رواج دارد. با وجوداینکه تجارب نتایج بسیاری از تحقیقات نشان داده است که کشت متوالی برنج حاصل آن را کاهش و باعث گسترش وتوسعه آفات و امراض آن می گردد. ولی نمی توان یک تناوب دائمی برای برنج کاری تهیه و پیش بینی کرد. چون تناوب بستگی به عوامل مختلفی مانند محدودیت اراضی ، مصارف زیاد اولیه، مانند هموارکاری زمین ، چپرکشی دورمزارع وغیره دارد. علاوه برآن چون کشت پی درپی برنج مانند سایر نباتات مشکل چندانی تولید نمی کند ومیتوان آن را چندین سال پشت سر هم کشت نمود . بدین جهت اکثر شالی زارهای چین، هندوستان ، جاپان وبعضی قسمت های جهان همه ساله کشت می شوند . ولی در حالت کلی توصیه میشود دراجرای تناوب زراعتی که فاسفورس به خاک اضافه میکنند توجه شود، در فاصله زراعت های برنج یک نباتی از خانواده باقلات را به عنوان کود سبز وارد تناوب کرد و بالاخره کود حیوانی در راس دوره تناوب به مزرعه اضافه شود . در پاکستان با قرار دادن یک نوع شبدر(شبدرمصری) در تناوب وبرکرداندن آن به خاک نتایج بسیار خوبی ازنظر مقدار عملکرد به دست آمده و یا روش دیگرکه در بعضی مناطق مروج است ، این است که ابتداء در یک زمینی دو سال برنج می کارند وبه همان مدت آن را به چراگاه تبدیل می کنند . دربعضی مناطق برنج با پنبه وشدیار در یک تناوب قرار میگیرد، بدین ترتیب که دو سال پی درپی برنج کشت میشود وبعد از ضعیف شدن زمین یک سال آن را به شدیار ( حاره ) می گذارند. در بسیاری از مناطق خشک و نیم خشک دنیا، کشت برنج قسمتی از روند اصلاحی خاکهای شور و قلوی را تشکیل داده ونیز نباتاتی مانند پنبه ، جواری ، و گندم را در تناوب با برنج قرار میدهند.

روشهای کشت:
روش مستقیم:
   که مستقیما توسط دست ویا توسط ماشین تخم پاشی درسطح خاک ویا شاندن تخم به وسیله دست درزمین میباشد بعداً سطح زمین که درآن شالی کشت شده باشد با آب پوشانیده می شود.درافغانستان درمناطق مرکزی بعدازجمع آوری حاصل گندم ویامیده کردن شبدرزمین را آبیاری کرده بعداً آن را قلبه نموده وپلوان ها راجهت تهیه کردها آماده می نماید زمین رابعداًدوباره آبیاری نموده شالی را درآن بذر نموده بعداًزمین را درحالیکه آب درکردها وجود دارد ماله می نماید.

روش نهالی کردن:
آماده ساختن زمین برای قوریه شالی:
  شالی بطور عموم اولا قوریه شده بعدأ نهالی می گردد. اما بعضی حصص مملکت تخم شالی بطور پاشکی وراسأ در زمین نیز بذر می گردد. باید دانست که در بین حاصل این دو طریقه بذر تفاوتی موجود است . شالی ایکه نهالی می شود از (5 ) الی (10 )فیصد حاصل بیشتر تولید میکند. علاوه بر آن در طریقه نهالی چون بته های شالی بفاصله های معین شانده میشوند پش ازبین بردن علف های هرزه از مزرعه شالی آسان تر صورت گرفته وکود پاشی واستعمال ادویه و مراقبت ازمزرعه به سهولت انجام شده میتواند.
  تخم شالی اگر غرض تهیه بذق درساحه (100 الی 110 )متر بع کشت شود ، برای یک جریب بذق کافی تهیه می شود. در زمین قوریه باید مقدار کافی انبار حیوانی و علف پوسیده علاوه گردیده بعدأ با قلبه زیرخاک گردد. زمین یکی دو مرتبه قلبه شود تا کلخ های آن خوب میده وخاک آن نرم وپاشان شود.
  استعمال انبارحیوانی وعلف پوسیده زمین را حاصلخیزوخاصیت فزیکی خاک را اصلاح میدارد. همچنان کشیدن بذق از قوریه بآسانی و بدون صدمه زدن به ریشه ها صورت میگیرد. قبل از کشت مقدار20 گرام یوریا و20 گرام کود ( DAP ) باید در هرمتر مربع زمین قوریه علاوه و خوب باخاک مخلوط گردد.

وقت کشت شالی:  
  وقت کشت شالی نظر به عوامل مختلف مانند درجه حرارت ، ارتفاع از سطح بحر، تعداد ساعات روشنی آفتاب و غیره ازیک منطقه تامنطقه دیگر متفاوت می باشد . درساحاتی که ارتفاع بلند است مانند بغلان ، کندز ،تخاروغیره ، وقت مناسب شالی کاری از 20 حمل الی اخیر ثور بوده ودر جاهایکه ارتفاع پائین دارند ، مانند ننگرهار ولغمان کشت شالی از 10 ثور الی اخیر جوزا سفارش میگردد. باز هم دهاقین از اندوخته وتجربه خود میتوانند وقت مناست کشت را نظر به ایجاب اقلیم ومنطقه تعیین بدارند.
  فواید قوریه:
       کشت نهالی درقوریه دارای فواید ذیل میباشد.
ساحه موردضرورت کم میشود.
تهیه وتولید بذوق (بزغلی) وقت کم رادربرمیگیرد.
کشیدن نهالی به اسانی دروقت کم صورت میگیرد.
نهالی شالی به مصرف کمتربدست می اید.
  برای حفاظت نهالی قوریه ازحشرات وغیره ازپودر (Sevin -85-wp) به مقداریک قاشق نان خوری دردولیتر اب حل ونهالی قوریه روزپنجم ودهم دواپاشی گردد.
   تاریخ های بذرشالی درکشورما درجلال اباد، لغمان وکنرها10-20)  ثور) است و دربغلان 20- باشد.30  حمل است. عمرنهالی باید پنج هفته یا35  روز تعین وقابل سپارش است. (5 )

مقدار تخمریز در قوریه:
  مقدار تخمریز از 10 الی 12 کیلوگرام تخم سالم ، پاک وعاری از تخم گیاهان هرزه شالی را در بین یک ظرف ویا بوجی برای مدت (24 ) ساعت در آب بگذارید تا آب بداخل پوست آن نفوذ کند . تر کردن تخم شالی نظربه درجه حرارت فرق میکند.اگر درجه حرارت زیاد باشد برای مدت ( 24 )ساعت یا یک شبانه روز واگر درجه حرارت پائین باشد (48 ) ساعت یا دوشبانه روز و حتی تا (72 ) ساعت یعنی سه شبانه روز باید تخم مرطوب نگهداشته شود. بعدأ تخم را با احتیاط تمام بطور مساویانه در زمین قوریه ایکه آب آن ایستاده است پاش داده وبا شانه (ریک) ویا با شاخچه درخت آب گل آلوگردد. با این ترتیب نه تنها تخم شالی زیر گل می شود بلکه آب گل آلوده کفیدگی ها و ترکیدگی های زمین را نیز پر می کند . موقعیکه قد نهالی به بلندی (15 الی 20 )سانتی متر (یک بلست ) برسد آماده انتقال ونهالی کردن است . تعداد نهالی که از کشت این مقدار تخم در ساحه (100) الی (110 ) مترمربع زمین بدست میآید ساحه یک جریب را کفایت می نماید.
  معمولا شالی بعداز کشت در قوریه تا وقت انتقال دادن به کشتزازبه (35 الی 40 ) روز ضرورت دارد . قوریه باید روز دو مرتبه یعنی صبح و عصر آبیاری گردد. بذق شالی در قوریه باید رنگ سبزداشته باشد و اگر در قسمتی از قوریه رنگ بذق کم رنگ ویا زرد شود، پس باید یک مقدار کود سفید در آن پاش داده شود تا نهالی سالم وقوی بدست بیاید.

آماده ساختن زمین برای غرس نهالی :
   در آماده ساختن زمین برنج دو نوع قلبه معمول می باشد یکی قلبه معمولی ( اولیه) ودیگری قلبه که در داخل آب زده شده و منحصر به فرد میباشد و به آن ( puddling ) نیز می گویند. در قلبه اولیه ، درحقیقت همان اهداف به پیش برده می شود که در قلبه سایر محصولات زراعتی مورد نظر اند. قلبه اولیه معمولأ هفته ها قبل از آماده شدن بستر بذرانجام میگیرد. بقایای نبات قبلی و کودهای حیوانی را باید با این قلبه کاملأ زیر خاک نمود تا ضمن پوسیدن مواد عضوی جوانه زنی گیاه های هرزه موجود در خاک نیز تسریع شود . ازمشخصات دیگر این زیرورونشود وزمین با دقت هموارشود. هدف از قلبه دوم که در داخل آب انجام می شود ضمن ایجاد یک لایه غیرقابل نفوذ در خاک که مانع نفوذ بیش از حد آب به اعماق پائین میشود از اتلاف وشستشوی عناصر غذائ نیز جلوگیری میکند . علاوه براین روی کودهای بکاررفته را می پوشاند ،باعث افزایش ( PH )خاک در خاکهای اسیدی ، کاهش آن در خاکهای قلوی ، شوره زار  و مبارزه مجدد با گیاهان هرزه می شود. دراین قلبه آب و گل کاملأ با هم مخلوط شده ودر عین حال لایه زیر خاک فشرده می شود . این قلبه توسط ادوات سنتی ( پیش کاول که شبیه کج بیل است ) ویا ماشین های جدید که به بازار عرضه شده از جمله تیلر ،تراکتورهای مخصوص چرخ آهنی وغیره صورت میگرد وبه کمک آنها کلیه عملیات در داخل آب انجام میگردد. پس از این عملیات مزرعه برای کشیدن ماله ، هموارکاری ،پشته بندی ، کردبندی ( با استفاده از وسایل دستی ، لیستر ویا دیسک های مخصوص پشته بندی انجام میشود) وبالاخره آبیاری آماده می گردد.

استعمال کود :
   برای برداشت حاصل بیشتر تطبیق کود سفید ( یوریا ) و کود سیاه ( دی ای پی) لازم پنداشته میشود . دهاقین باید متوجه باشند که وسیله خیلی مؤثر تهیه مواد غذائ ضروری نبات عبارت اند از علاوه کردن کود حیوانی ، کود سبز وکاشتن زمینی که قبلأ در آن نباتات فامیل باقلات مانند رشقه ، شبدر وغیره کاشته شده باشد چون استعمال کود حیوانی وغیره عملیات زراعتی چندان مراعات نمی گردد پس لازم است تا عناصر ضروری نایتروجن و فاسفورس از طریق کودهای کیمیاوی تهیه گردند.
  نظربه راپور های تحقیقاتی تطبیق مقدار (25 الی 30 )کیلوگرام کود سیاه (دی ای پی) و(35 الی40 )کیلوگرام کود سفید ( یوریا) در فی جریب زمین شالی سفارش گردیده است . تمام کود سیاه ونصف کود سفید ( یوریا) باید قبل از شاندن نهالی در زمین ، بطورمساویانه و دقت پاش داده شده و خوب با خاک مخلوط گردد. نصف باقی مانده کود سفید بدو حصه تقسیم گردد یک حصه آن یک ماه بعد از شاندن نهالی و حصه دیگر آن موقع گل کردن شالی تطبیق گردد. این را باید در یظرداشت که کودسفید باید در کردهای شالی بصورت مساویانه وبرابر پاش داده شود بدین معنی که هر مشت کود باید یک مرتبه پاش داده شود . وهمچنان در موقع پاش دادن کود ، مسافه و طول قدم های دهقان باید تا حد امکان باهم مساوی باشند.
  برای بدست آوردن نتیجه بهتر باید تصف کود را بار اول درتمام کرد بپاشید ونصف باقی مانده آنرا بار دوم پاش بدهید .درموقع جریان باد کود پاشی باید صورت نگیرد. باز هم اگر بنا بر معذرتی باید تطبیق کود صورت بگیرد پس باید کود به سمت جریان باد پاش داده نشود. در روزهای بارانی کوشش شود تا کود تطبیق نگردد چه درغیر آن سبب سوختن برگها شده و هم تاثیر کود کمتر میگردد.

انتقال وغرس بزق شالی:   بزق شالی باید به احتیاط از قوریه کشیده شود تا ریشه های آن متضرر یشود . بزق را باید بقسم دسته ها بسته بندی کرده وبه مزرعه انتقال داده شود وقبل از انتقال نهالی زمین به مقدارکافی آب داده شود وبزق به فاصله های معین یعنی به فاصله های (15 ) سانتی متر بین دو بته و به عمق یک ونیم الی (3 ) سانتی متر غرس شود ،فاصله بین دو قطار نهالی حد اقل باید (20 ) سانتی متر در نظر گرفته شود . حتی الامکان کوشش شود تا بزقی کشیده شده باید در همان روز شانده شود . هرقدری که بزق کشیده شده دیرتر نگهداشته شود ، به همان پیمانه ناغگی بیشتر در زمین رخ میدهد . تعداد نهالی در هر غوچک از (2 الی 3 )بته  سفارش میشود.
  باید دانست که نهالی کردن شالی به قطار یک عمل زراعتی پیشرفته بوده چه نباتات با گرقتن بیشتر و بهتر مواد ضروری از خاک و همچنان روشنی آفتاب ،نموی خوب تر نموده و حاصل بیشتربار میآورد . نهالی در قطار کنترول گیاه های هرزه را آسان تر ساخته وتطبیق کود به سهولت صورت می گیرد وهمچنان کشت شالی به قطار به آسانی درو می گردد.

آبیاری مزرعه شالی:
  مزرعه شالی بطور منظم و بمقدارکافی آبیاری شود طوریکه از زمان غرس نهالی برای مدت (30 ) الی (35 ) روز آب بطور دایم به اندازه (3 الی 4) سانتی متر( یک انگشت ) در مزرعه جریان داشته باشد . بعد از (35 ) روز قسمت کود یوریا که برای مرحله دوم کود پاشی تخصیص داده شده ، یعنی (9) الی (10 ) کیلوگرام را بطور مساویانه پاش داده و آبیاری را برای مدت چهارروز قطع کنید. بعد از چهار روزدو باره مزرعه شالی آبیاری گردد.                                                 
  مقدار(9 )الی (10 )کیلوگرام کود باقیمانده یوریا در وقت گل کردن شالی تطبیق گردد. آبیاری شالی تا وقتی دوام می کند که شالی خوشه کشیده ودانه های برنج نموی خود را تکمیل کند . بعدأ آب شالی را قطع نمائید تا زمین برای درو و گرفتن حاصل مساعد گردد. زمین قبل از استعمال کود زاهکشی شود وآبهای اضافی ومضره آن از بین برود وهم بعد از عملیات خیشاوه وغیره عملیات زراعتی در داخل مزرعه همیشه آبیاری صورت گیرد . قبل از درو وجمع آوری اقلا یک هفته قبل آب مزرعه خشک کرده شود مجرای عبور آن و را رد آن در هر کرد تهیه شود.

کنترول گیاه هرزه :
  موجوریت گیاهان هرزه شالی نه تنها جنسیت شالی را پاین می آورد بلکه ارزش مارکیت آنرا نیز متضررمی سازد در کنترول گیاه های بیکاره عملیات آماده ساختن زمین قبل از غرس نهالی خیلی مهم است اگر زمین شالی قبلآ قلبه شده و بازهم پیش از غرس نهالی قلبه می گردد یک تعداد زیاد گیاه های که نور وییده اند از بین میروند چون شالی خاصیت نمو در آب را دارند بنا بر ان تخم مک تعداد گیا ها در اب جوانه زده نتوانسته و از بین میرود ولی تعداد از گیاه هان توام باشالی انکشاف نموده باشالی رقابت کرده وحاصل آنرا کم می سازد . وسیله بهترکنترول گیاه هرزه شالی عبارتند از تناوب زراعتی کنترول میخانکی و استعمال ادویه ضد گیاه شالی وقتیکه گیاه هرزه به اندازه (15)سانتی متر برسد انرا با دست از ریشه کشیده دربین قطار های شالی با پای زیر گل کنید .
  برای بدست آودن تخم خالص و جنسیت خوب شالی نه تنها دور کردن گیاه های هرزه بلکه از بین بردن آن تعداد بته های شالی که مرضی بوده و یا ناجنس و بد جنس باشد کاریست بسیار ضروری و مفید.

درو کردن شالی (یکه کردن شالی):
  شالی باید بوقت مناسب آن درو گردد تا دانه های برنج ضایع نگردد درو کردن شالی بوقت وزمان آن حاصل و جنسیت انرا بالا برده ارزش برنج را اضافه میسازد.
  تقریبا (7)(8) روز قبل از درو شالی ، آبیاری شالی باید قطع و آب کرد ها تخلیه یا خشک گردد. وقتیکه ساقه و برگ های شالی رنگ کاهی را بخود بگیرد، موقع درو شالی را نشان میدهد همچنان چند دانه شالی را از پوش و پوست آن بیرون آورده و پاک کنید اگر دانه های برنج سخت محکم و شفاف معلوم شدند، باید دانست که شالی آماده درو است بته شالی را به اندازه(20)سانتی متر بالا تراز زمین درو نماید .
  شالی درو شده را برای مدت 1 الی 2  روز در مزرعه همچنان بمانید تا خشک شود. بعدأ آنرا جمع آوری نموده در جاییکه توسط ماشین میده می شود ویا خرمن جمع آوری کنید. در کشور ما جمع آوری حاصل برنج توسط داس های وطنی صورت میگیرد اما درکشورهای دیگر شالی توسط کمباین ها جمع آوری می شود. ماشین هایکه یا کمباین در جمع آوری شالی از آن استفاده می شود عبارت اند از:
SKD-5R پنج قطاره
SKPR-6R شش قطاره
  در این ماشین چغل ودرو همزمان صورت میگیرد در صورتیکه چغل اولی درست نگرفته باشد چغل تکراری صورت می گیرد. بعدأ دانه های آنرا پاک نموده ودر صورتیکه مرطوب باشد در ماشین های خشک کننده و حرارت آفتاب آنرا خشک می نماید و بعدأ به جای های مطلوب انتقال داده می شود.

چطور میتوان از مزرعه شالی حاصل خوب بدست آورد: برای بدست   آوردن حاصل خوب دهقان باید نکات آتی را در نظر داشته باشد:
کنترول آب : داشتن آب کافی در وقت نموی برنج ، زیاد کردن آب بوقت مناسب ، خشک کردن آب توسط زابر به وقت آن و داشتن آب به یک عمق مناسب .
ساختن یک قوریه خوب( تا اینکه نهالی های خوب برای انتقال نهالی داشته باشیم )
آماده ساختن خاک کشت زار برنج توسط شدیار وماله .
انتقال نهالی از قوریه به کرد بوقت مناسب وشاندن آن به ترتیب قطار .
مراقبت از کشت زار برنج ( خشاوه در وقت رویدن گیاه هرزه ، تهیه پارو یا کود ، سیرآب ساختن کشت زار ، نگهداری برنج از آفات .
بهره برداری و خشک کردن درست شالی .

ترکیب وخواص برنج:   بیرونی ترین لایه برنج پریکارپ نام دارد که بسیار سخت و شفاف است. پوست دانه زیر این بخش قرار گرفته که از لحاظ پروتئین و چربی غنی، ولی از نظر نشایسته ای فقیر است. پس از پوست، لایه آلرون هست که جزء آندوسپرم می باشد. بنابراین ضمن عمل پوست کنی، بخش عمده ای از مواد مغذی برنج از دست می رود.
  اکثر مردم آسیا از برنج تغذیه می کنند. این ماده غذایی کامل نیست، چون میزان پروتئین و اسید آمونیا آن خیلی کم است. برنج گلوتن ندارد، پروتئین عمده آن اوریزنین (oryzenin ) می باشد.
  ترکیب اصلی برنج، نشاسته است که عمدتاً در آندوسپرم قرار گرفته است. برنج هایی که آمیلو پکتین بیشتری دارند لعاب بیشتری داده و انبساط آنها موقع پخت کم است. در برنج 70 تا 73 % نشاسته ، 2 تا 3 %  قند، 1 تا 2 %  مواد ازته ، 1 تا 3 %  چربي، 4 تا 5 %  سلولز و همي سلولز، 7 تا 8 درصد پروتئين و انواع ويتامينهاي B1،B2 ،B3   و مواد معدني شامل پتاشیم، مگنيزيم، آهن و  فاسفوريک اسید وجود دارد.  در ترکيب برنج چربی، کاربوهايدریتها، فايبر و فلزاتی همچون آهن و موادي مانند کلسيم موجود است.  (6-7 )
روش های استعمال برنج: مثلیکه ما مفهمیم شالی برعلاوه غذایی انسانها مانند استعمال آن در ساختن نان ، فیرنی به شکل آرد، حلوه ،سوپ ، کیک وکلچه ، پلو ، ودیگر غذا های فراوان برای انسانها. ودربعضی مناطق کشورما مانند ولایات شمال شرق کشور کندز، تخارو بغلان از پوست شالی بحیث مواد تغذیه برای حیوانات مانند آسپ بزکشی بحساب می رود که مخلوط با جو درخوراکه آسپ مورد استعمال دارد. که این پوست شالی را در وقت تبدیل نمودن شالی به برنج ذریعه ماشین بدو حصه تقسیم می کند که عبارت از توپه یک کوب ، دو کوب می باشد ازیک کوب آن درپختن شالی برای آماده کردن برنج بحیث مواد سوخت همراه با ساقه ها وبرگها خشک شده شالی که پخال می نامد استفاده می شود ومثلیکه قبلا تذکر دادیم از توپه دوکوب بحیث غذای حیوانی استفاده می شود وهمچنان از پخال آن بحیث غذای حیوانات در اوایل زمستان در ولایات شمال کشور استفاده می شود، ودر ممالک دیگر از پخال شالی در ساختن کاغذ وهمچنان از شالی در صنعت الکول بیرو از سبوس آن روغن می سازد.   وبرعلاوه استعمال توپه وپخال آن از میده برنج در تغذیه مرغ های مرغداری ودر قرأ وقصبات خانواده هایکه در خانه خود مرغ نگهمیدارد مواد تغذیه کننده برای مرغهای شان از همه ارزان و فراوان شمرده میشود. همچنان از آن در دام های پرنده گان نیز استفاده می شود.

توليد شالی در جهان:
  بر اساس آخرين احصایه سازمان خوراکه وغذا  جهان F.A.Oميزان توليد برنج در سال 2003 در جهان 584,975 هزار تن بوده است . از ميان کشورهاي جهان کشورهاي چين و هندبيشترين  توليد بيش از 55% توليد شالی جهان را به خود اختصاص داده اند.
 ميزان توليد شالی درجهان، افغانستان و چند کشور عمده توليد کننده در سال 2003
کشور ميزان توليد ( واحد تن)
جهان                     584975923
چين                      167617000
هند                       133513000
اندونزي                  51849200
بنگلادش                 38060000
ويتنام                     34605400
ميانمار                   21900000
تايلند                     27000000
جاپان                       9863000
فيليپين                  13171087
برازيل                   10219300
ايران                       3300000
افغانستان                  331000

سطح زير کشت شالی در جهان، افغانستان و چند  کشور عمده توليد کننده در سال 2003
کشور                سطح زير کشت(واحد هکتار)
جهان                     150938100
چين                       27398000
هند                        44000000
اندونزي                 11600000     
بنگلادش                11100000
ويتنام                      7443600
ميانمار                    5600000
تايلند                    11000000
جاپان                      1680000
فيليپين                   4095000
برازيل                    3156360
ايران                        560000
افغانستان                  22500

مزرعه شالی درولسوالی بهسودولایت ننګرهار

 

 

سایبین

مقدمه:
سایبین ازجمله حبوبات دومشیمه ای بوده وبه فامیل یا خا ندان لیگومینوسیLegumenaceae  تعلق دارد.نام لاتین این نبات ((glycin maxاست که تقریبآ 286سپشزبالغ میگردد یک عالم بیالوجست امریکایی به نام( مورس) درنشریه سال1950عیسوی خویش نظریه داده که بشرازعرضه تقریبا5000سال به این طرف به این نبات آشنایی داشته وآنرا مورد استفاده قرار داده است.
همچنان (نیگا تا)درنشریه سال1960عیسوی خود اظهار عقیده نموده که سایبین برای اولین باردرمناطق شمال ومرکزی جمهوریت مردم چین پیدا ومورد استفاده قرارگرفته است .
وهم نامبرده علاوه نموده که نبات سایبین ازآنجا زریعه مهاجرین به صورت تدریجی به کشورهای مانند کوریا وجاپان انتقال داده شده است.
درسال1970سایبین برای اولین مرتبه به اروپا ی غربی برده شده ودرباغ شاهی انگلستان واقع لندن بذرگردید درحوالی سال 1804این نبات را مهاجرین اروپا به اضلاع متحده امریکا انتقال دادند که اکنون یکی ازجمله اقلام عمده تولیدات زراعتی وصادراتی آنکشوربه شمارمی اید.
ازنگاه سختمان جینتکی سایبین (پولی پلاید) بوده وهرحجره آن دارای 40عددکروموزوم میباشد وگلایسین یورین ال  و اس ،اس ازجمله دوسپشزاست که دوره نموی یک ساله داشته وبه قسم تجارتی بذرمیگردد علمای نباتی را عقیده براین است که انواع سایبین مروجه ازاثرتغیرات ارثی که درهسته انواع سایبین وحشی صورت گرفته به وجود آمده است درمملکت عزیزما تحقق این نبات ازپیش از سي سال به این طرف به قسم پراگنده شروع گردیده وهرباربدون نتیجه باقی مانده است .ودرحال حاضرهم درولایت مختلف کشور مانند بلخ ،لوګر،هلمند ودردیګرولایات تحقیق این نبات  توسطFAO و کوار CoAR جریان دارد که درولایت بلخ نتیجه بهتر داده است .

اهمیت اقتصادی نبات سایبین :
سایبین یک نبات مهم غذایی بوده وموارداستعمال ان روزبه روزانکشاف نموده ومی نماید چنانچه درصنعت نیزاهمیت زیادی راکسب کرده ودرجمله نباتات بسیارپرارزش قرارمیگیرد.هدف عمده واساسی ازبذرسایبین تهیه آرد واستخراج روغن است . اما برعلاوه ازاین نبات درممالک پیشرفته مفاد زیادتری رابه دست می آورد.که دربلند بردن اقتصاد مملکت سهم بارزی دارد قبل ازاینکه راجع به اهمیت اقتصادی این نبات به پردازیم اولآ لازم است که قدری درباره اهمیت بیوشمی این نبات سخن گفته اعضای مهم ترکیبی این نبات را بدانیم.
درسایبین نظربه انواع آن (33-45)% پروتین 15-25% میباشداهمیت بیوشمی این نبات درآن است که درروغن سایبین به درجه یک ویتامینها وجود دارد ازمطالعه خواص فزیولوژیکی نبات سایبین معلوم شده است که پروتین آن نزدیک پروتین گوشت می باشد وهم پروتین آن دارای
فاسفوریک اسید ولستین میباشد پروتین که ازسایبین به دست می آید خیلی اقتصادی وارزان میباشد ازاین رو دراکثر ممالک درحال رشد 12% آرد سایبین را با آرد گندوم مخلوط کرده وازان نان تهیه نمایند.
اکنون که طورخلص به اجزای ترکیبی این نبات پی بردیم ومطالعه مینما یم که این نبات دارای کدام اهمیت غذایی واقتصادی بوده وچی ازآن به دست می آید .روغن تصفیه شده این نبات بعد ازروغن پنبه دانه وآفتاب پرست بهترین روغن نباتی میباشد که ازآن درپخت وپز غذا وتهیه دیگرخوراکه ها کارگرفته میشود.آرد این نبات برای تهیه اقسام نانهای شرین ساختن کلچه مکرونی ها ی مختلف وغدای مخصوص برای اطفال جهت نموی بهترجسم آنها وهم درساختن غذای برای آنانکه به مرض قند دچار هستند به کارمیروند درطب ودواسازی ازخود نبات برای ترکیبات هورمونی وادویه های ضد چاقی واقسام پروتین ها وامینواسید ها استفاده نموده ازآرد آن جهت مخلوط کردن با ادویه استفاده میشوند. موارد استعمال این نبات درصنعت با مدنظرداشتن اهمیت اقتصادی ان قرارذیل است:
ازسایبین درصنعت جهت ساختن صابون استفاده میشود
ازسایبین درساختن مهمات ومواد منفجره استفاده میشود
ازسایبین درساختن مواد ضد عفونی صنعت شمع سازی وتهیه لوازم عایق های الکتریکی استفاده صورت میگیرد
ازسایبین درتهیه مواد اترپروفی وساختن وارنس ها رنگ های قابل حل درآب برای نقاشی استفاده میشود
ازسایبین د رترکیب کودهای کمیاوی وساختن کاغدهای کاربن استفاده میشود
ازسایبین درساختن وسایل آرایش وهمچنان درساختن گریس وروغن برای بعضی ماشین ها به قسم ضد ضربه استفاده میشود
ازسایبین درساختن مواد حشره کش ومواد مخصوص خاموش کردن آتش وبلاخره درپارچه بافی نساجی ها نیز ازآن استفاده به عمل می آید.درمالداری ومرغداری ونیزبرای پرورش حیوانات ازآرد وکنجاره سایبین به صورت مختلف درتغذیه گاوهای شیرده مرغ ودیگرحیوانات استفاده میشود زیرا کنجاره این نبات درحدود69% پروتین داشته وهم در1000کیلوگرام نبات سبزسایبین 21کیلوگرام واحد غذایی موجود میباشد
وهمچنان این نبات اهمیت زراعتی زیادرادارا است . 
به ریشه نبات مذکورمانند همه نباتات خاندان لیگومی دارای ساختمان مخصوص است که نایتروجن را ذخیره کرده وخواص فزیکی خاک را تغیرمید هد شامل ساختن نبات سایبین درتناوب زراعتی نیزخیلی مفید واقع میشود.
درتناوب زراعتی نبات سایبین بعد از گندوم زمستانی جواری سبزیجات منجمله دربذرتوام با جواری بذرمیگردد
دراطراف ریشه خود دارای ساختمان های کوچک گره مانند به نامnodule بوده که درطول فصل نمویی خود میتواند 80-90 کیلوگرام نایتروجن رادرفی هکتارزمین بشکل قابل استفاده نبات نصب کند .
درمزارع که قلت نایتروجن درآن وجود دارد کشت سایبین به صورت موئثردرموجودیت بکتریای مخصوصjapanicum  rhizobium امکان دارد حاصل را بیشتراز30% بلند ببرد یعنی نبات سایبین مخصوص زمین های ضعیف می باشد.
باکشت نمودن نبات سایبین خواص فزیکی خاک را بهترساخته وبرای کشت نبات دیگرنایتروجن رابه شکل قابل استفاده درزمین ذخیره میکند.
استفاده ازکاه سایبین به حیث (mulch) تخریبات خاک وفرسایش آنراکنترول نموده وبه رای غرس نهال های جوان مساعد میسازد وسایبین باعث نرم شدن زمین گردیده که عملایات زراعتی را سهلترمیسازد درصورتیکه سایبین با بکتریای مخصوص ان(Inoculation)  شده باشد به طورموفقانه تحت شرایط مختلف محیطی نموکرده میتواند.
این نبات درخاک های نامطلوب نتیجه نسبتآ بهترمیدهد

خواص بیولوژیکی:
نبات سایببین یک ساله ودارای ارتفاع 1-1 .5 مترمیباشد این نبات دارای ریشه اصلی واساسی بوده که حتی تابه عمق 1.5 متربه زمین فرومیرود ساقه ان راست ودارای شاخچه های متعدد است که توسط پتهای نصواری رنگ ویامویک های جلادارپوشیده شده است .
این نبات سه رگه بوده ودرانتهای برگ شکل بیضوی یا نوک داررابه خوداختیارمیکند دروقت پخته شدن ازاکثرانواع آن برگ ها میریزد پلی های که درآن تخم جاه دارد بعضآ راست وبرخی شکلی ماکورا داشته وتوسط پت های نازک پوشیده است که هر پلی دارای 2-4 دانه تخم به خود جای میدهد وزن جسامت تخم ها فرق نموده وزن (1000) دانه تخم سایبیین نظربه انواع آن از400-500 گرام میباشد که البته مربوط به جسامت تخم است.
رنگ های تخم این نبات عمومآ زرد- سبز- نصواری وبعضآ سیاه  میباشد این نبات درتمام عراضی به شرط که خوب زه کشی شده باشد وهم آب فراوان داشتته باشد بذر شده میتواند یعنی خاک مناسب به رای نبات سایبین نیمه کلی نرم ونیمه ریگی ودارای (ph) 6-5 , 5 باشد مساعد تراست رطوبت زیاد وهوای مرطوب باعث سکتگی درنموی نبات نمی شود.
وهم چنان این نبات درابتدا نمویعنی ازوقت سبزشدن تا زمانیکه نبات بالای گل می آید یعنی به گل کردن شروع میکد با مقایسی پنبه مقاومت بیشتر وطولانی تر با خشکی دارند اما بر عکس از تاریخ گل کردن تا رسیدن دانه کمبود رطوبت بطور قابل ملاحظه موجب نقصان حاصل میگردد.
رطوبت زیاد هوا در رشد و نمو و افزایش پلی ها اثر مثبت دارد. ولی در صورت که مداویم و بیش از حد ممکن نباشد شرایط مناسب را برای پیدایش امراض قارچی فراهم میکند.
اندازه حرارت بالای مراحل مختلفه حیات این نبات تاثیر دارد.
تحقیقات که در این باره در امریکا و بعضی ممالک دیگر بعمل آمده نشان میدهد که موقع تشکیل دانه حرارت در حدود 30 درجه سانتی گرید در ازیاد فیصدی روغن رول عمده دارد. اگر درجه حرارت از درجه حرارت متذکره بلند تر شود یعنی در حدود 36-38 درجه سانتی گراد برسد و مدت زیاد عین حرارت ادامه پیدا کند همان است که در رشد ومنوی نبات وقفه رونما گردیده و به حرارت 38-40 درجه سانتی گراد باعث کم شدن تعداد گل و کمی پلی ها کردیده که در اخیر باعث نقصان و کمی حاصل میگردد. مناسب ترین درجه حرارت برای سایبین 27-32 درجه سانتی گراد است که در نشو و نمای آن کمک میکند این نبات به حرارت 6-8 درجه از خاک سر میزند و همچنان سایبین به مقابل مقدار کافی نور و طول روز حساسیت زیاد دارد یعنی طول روز و نور کافی علاوه بر آن که در رشد و نمو نبات کمک خوب مینماید در تشکل گل آن نیز کمک میکند در صورتیکه طول روز کمتر از حد معین باشد رشد نبات به علت کافی نبودن عمل فوتو سنتیز برای جبران مواد لازم که در طول شبانه روز به مصرف میرسد دچار وقفه میشود طوریکه از تحقیقات بر می آید که برای رشد این نبات بطور متوسط طول روز باید 14.5 ساعت باشد که البته این طول روز نیم ساعت پیش از طلوع آفتاب و تا نیم ساعت بعد از غروب آفتاب سنجش گردیده است

انتخاب تخم:
در انتخاب تخم نکات ذیل باید مراعات شود.
برای تخم باید هدف ما معلوم باشد که آیا نبات به مقصد علوفه زرع میشود یا این که به مقصد استخراج روغن و به دست آوردن دانه.
 در موقع انتخاب نوع تخم برای بذر باید قابلیت توافق نوع مورد نظر با شرایط اقلیمی و خاک منطقه مد نظر گرفته شود .
در مورد انتخاب نوع سایبین باید طول عمر نبات مد نظر گرفته شود چه این نبات مختلف النوع بوده عمر نبات( مدت که نبات در زمین باقی بوده و زمین را اشغال میکند) بین (91-152) روز را احتوا میکند یعنی نوع زود رس آن 91 روز نوع دیر رس آن 152 روز در زمین باقی میماند. البته باید طول عمر نبات تا توجه به حرارت خاک (19 درجه سانتی گراد) طول روز 14.5 ساعت و موسم یخ بندی در خزان را مد نظر گرفته و از روی این شرایط فوق نوع نبات انتخاب و بذر کردد که به شرایط نام برده مطابقت داشته باشد.
موقعیت جغرافیایی مزرعه نیز در انتخاب نوع اهمیت دارد. چی هر نوع نبات با عرض البلد های خاص قابلیت انطباق دارد. باید برای منطقه مناسب به آن انتخاب کردد.
اگر دو ناحیه با عرض البلد جغرافیایی مشابه واقع بوده طول شبانه روز هر دو منطقه یکسان باشد و تنها ارتفاع آن دو منطقه از هم فرق داشته باشد. درین صورت درجه حرارت خاک و تاریخ فرا رسیدن سرما دوعامل دیگراست که باید دروقت انتخاب نوع نبات به آن قیمت قایل شده رعایت ویا عدم توجه به همین عوامل فوق الذکراست موفقیت ویا باعث خساره زراع میگردد.

طریقه بذرنبات سایبین
 
آماده کردن زمین برای کشت:
برای به دست آوردن محصول بهترباید بستر زمین تا اندازه نرم باشد زمین تحت بذردرحدود 10 روز ازکشت باید اماده شود تادرظرف این مدت گیاهان هرزه شروع به نموکرده وازبین برده شوند درموقع که کشت به صورت ابی صورت گیرد باید مزرعه خوب هموار بوده وبعد ازکشیدن  جویه ها آبیاری شود که پستی وبلندی ان اصلاح شده ودرموقع آبیاری اب روی بستر بذر قرار گیرد.
درروی تپه های بلند که زود روطوبت راازدست میدهد کشت سایبین جایزنیست.

ترتیب کشت:
این نبات رابرای استفاده ازدانه آن باید حتمآ خطی بذرنموده تا عملایات ازقبیل خیشاوه کتمن کاری وکلتواتربرای ازبین بردن گیاهان هرزه سهولت اجرا شده بتواند درمناطق که کشت سایبین به طریقه آبی صورت میگرد فاصله یک خط تا خط دیگر(فاصله بین دوخط60-45 سانتی متر) توسیه میگردد تجارب نشان میدهد که کشت سایبین دراین فاصله نسبت به کشت فاصله وسیعتر ازان درحدود 15% حاصل بیشتربارآورده است .
درمناطق که بذ رسایبین به صورت للمی کشت میگردد ومقداربارنده گی به حد کافی است که ضرورت به آبیاری نباشد وکود کافی استعمال میگردد وازجانب دیگرزمین حاصل خیز میباشد باید فاصله از90-75سانتی متردربین دوخط باشد اگربذرسایبین به مقصد علوفه ویا کود سبزباشد باید فاصله خطوط حتی المقدور کم باشد اگررطوبت کافی وزمین حاصل حیز باشد بهتراست تخم راتوسط دست به روی زمین پاش داده زیرا دراین صورت علوفه به دست آمده خوبتراما اجزای این عملیه درمناطق خوشک باعث نقصان حاصل میگردد.

وقت مناسب بذر:
بهترین زمان مناسب کشت این نبات زمان است که ازیک طرف حداقل درجه حرارت هوابه (19درجه سانتی گرد) باشد وازجانب دیگرطورکه درگذشته ذکرنمودیم طول روزازنیم ساعت قبل ازطلوع آفتاب الی نیم ساعت بعد ازغروب یعنی 14،5 ساعت باشد.

مقدارتخم ریز:
قبل ازتعین مقدارتخم ریز درفی واحد زمین باید ازهرچیز بیشتر درفیصدی نموی نبات توجه کرده زیرا این نبات خیلی زود قوی نموورویدن خودرا ازدست میدهد وحتی ازبذرتخم های که دوسال ازایشان گذشته باشد خودداری کرد بعد ازان که تا توجه به فیصدی مقدارتخم ریز طوری محاسبه گردد که درهریک متر طول (40-35) دانه تخم صالم قابل نموقرار بیگیرد که اگر این موضوع به دقت وارسی گردد درنتیجه ان مقدارحاصل بلند رفته نبات سبز ومناسب رویده رشد کرده وباعث کمی نشوونموی گیاهان هرزه میگردد که دارای اهمیت فوق العاده خوب دربرداشت حاصل میشود برعکس درصورتیکه نبات به قسم سبزرشد نکرده وطورمناسب نه روید ساقه های هربوته به صورت گسترده رشد نموده وپلی های محتوی دانه نزدیک سطح زمین قرارگرفته وموقع برداشت حاصل خصوصآ به طروق مکانیزه قسمت ازآنها ریخته وازبین میرود که نقصان درحاصل تولید میگردد باذکرشرایط فوق الذکراگربه طریق خطی به فاصله (90-15)سانتی متر بذرمیشود برای هرجریب (9-13)کیلوگرام تخم کافی است فیصدی از(60-40) سانتی مترمتغیر باشد درفی جریب از(20-13) کیلوگرام تخم بذرباید درنظرگرفت.

عمق بذر:
درموقع بذرعمق بذربه جنسیت خاک ودرمحل که رطوبت کافی به ان برسد تعلق میگیرد چنانچه دراراضی نسبتآ کلی عمق بذرآن (3-4) ودرزمین های ریگی عمق بذراز(4-6) سانتی مترصورت میگیرد( علاوه برسطح رطوبت وسختمان خاک) درعمق بذر وجود عوامل ناشی ازبادوگرمی های هوا نیزباید تا اندازه درنظرگرفته شود .

مقدارکود مناسب برای بذرسایبین:
قبل ازاینکه ضرورت یک نبات به مقدار کود دانسته شود لازم است که مقدار مواد مهم درنبات محاسبه گردد چنانچه در2000کیلوگرام دانه سایبین که اوسط حاصل فی هکتاراست ترکیبات ذیل شامل است .
نایتروجن خالص(222kg)
فاسفوریک اسید(56kg)
پوتاشیم          (110kg)
سایبین زمانی میتواند حداکثر استفاده را ازمواد موجوده خود بنمایند که(ph) خاک درحدود 6-5،5 بوده وهم بکتریای مخصوص(Rhizbium)درریشه آن به اندازه کافی موجود باشد همان طوریکه ذکرشد با وجود باکتریا های مورد نظر درروی ریشه استعمال کود نایتروجن دار جذب درمورد که زمین خیلی ضعیف استعمال 30کیلوگرام نایتروجن خالص درفی هکتار یا6کیلوگرام نایتروجن خالص درفی جریب موقع بذرضروری وحتمی است زیرادراین گونه موارد استعمال نایتروجن محرک نبات درجذب بیشترفاسفورس نیزمیگردد تعین مقدار پوتاشیم وفاسفورس لازم درهرواحد زمین متناسب به شرایط هرمحل ومستلزم تجزیه خاک متفاوت میباشد اما با وجود همه مقدار کودمناسب برای بذردرممالک دیگر که زرع این نبات دران ممالک رونق خوب پیداکرده قرارذیل اند.
نایتروجن خالص ازقرارفی هکتار(45)کیلوگرام
فاسفورس خالص ازقرارفی هکتار(60-90)کیلوگرام
پوتاشیم خالص ازقرارفی هکتار(45)کیلوگرام

سعی گردد که دانه های این نبات باکودکمیاوی درتماس مستقیم قرارنگیرد ازهمین جهت باید کود راقبلا روی زمین پخش کرده وزیرخاک مینماید ویا به صورت جویه ها به فاصله 5سانتی کنارخطوط کشت به عمق 3-7سانتی دورترازتخم متناسب باعمق کشت بریزد قلت مقدار منگانیزدرخاک ازتغیررنگ دربرگ های نبات فهمیده میشود دربعضی ازمناطق درنواحی بین رگ برگ ها رنگ سبزکم رنگ ویا سبزسفیدیدارد نظربه کمبود مقدارمگانیزمشاهده شد ولی رگ برگ ها به رنگ سبز تاوقتی که تمام برگ ها سفید شده باقی میماند
وهم کمبود مگانیز عمومآ به شکل نقاط پراگنده درسطح نبات ظاهر میشود که باعث کاهش حاصل نظربه شدت کمبود مگانیز از(10-100%)میباشد این نقصان رامیتوان بامشاهده کمبود مگانیزبا افزودن 2-3کیلوگرام مگانیز درفی هکتارطورجبران نمود که از6-10کیلوگرام سلفیت مگانیزرا با 80-120لیترآب مخلوط ودرمزرعه پاش داده اگرقلت مگانیز درمزرعه دانسته شود بهتراست که 25کیلوگرام سلفیت منگانیز را مخلوط با کود یکجا به زمین قبل ازبذراستعمال نمود که نتیجه ان به مراتب ازپاش دادن ان خوب است.

آبیاری   Irrigation:
نکته مهم وقابل توجه درآبیاری این نبات مواقع وفواصل ابیاری است چی این نبات ازابتدا رشد تازمان گل کردن خشکی ان کمبود اب محتمل شده میتواند ولی ازتاریخ گل کردن تا تشکیل دانه نه باید درمعرض خشکی وکمبود رطوبت قرارگیرد درکشت آبی قبلا کشت باید زمین به نحوآبیاری گردد که رطوبت تاعمق 150-180  سانتی متردرزمین نفوذ کند بعد ازان زمان ابیاری نظربه شرایط منطقه ومقدار خشکی هوا و مشاهده آثار پژمرده گی نبات متفاوت است.  در هر صورت رطوبت  خاک باید طوری باشد که رشد نبات دوچاروقفه نشود خصوصآ طوریکه ذکر شده مقداررطوبت وابیاری کافی ازشروع گل تارسیدن تخم حایزاهمیت است وعدم توجه به ان به مقدارقابل ملاحظه بالای محصول اثرداشته وحاصل راکم میسازد.

عملیات میخانیکی درکشت زارسایبین:
این نبات درابتدای نموبه خیشاوه وکتمنکاری ضرورت مبرم دارد خصوصآ کتمنکاری برای شکستاندن قشرسخت زمین وکلوخ های زمین ازمرحله نمو الی زمانیکه نبات ساقه قوی پیدا میکند حتمی است ودرغیران شاید قسمیکه لازم است ساقه نبات خوب قوی نشده وبرداشت شاخچه ها وبرگ وبادرا   متحمل نتوانسته بروی زمین چپه شده ودراثرآبیاری با گل ولای ملوث شده ونبات ازبین میرود.

ترتیب برداشت حاصل:
موقع چیدن این نبات زمان است که دانه ها کاملا رسیده وروی بته به طور تبعی خشک شده باشد که دربالای بته به جز این پلی وکپسول های دانه دیگرکدام برگ سبزباقی نمانده ورطوبت بته درحدود (40%) باشد اگرقبل ازموقع این نبات چیده شده باشده بعد ازچندی چملکی دردانه پیداشده وتخم نبات شکل نامرغوب به خود میگیرد که درعین حال قوی نامیه خودرا نیزازدست میدهد وهمین طورتا اخیربرداشت حاصل باعث ریزش وازدست دان مقدارمحصول میگردد به طورمثال اگردریک مترمربع 40 دانه این نبات ریخته باشد خصاره ان دریک هکتار(65)کیلوگرام ودریک جریب درحدود13کیلوگرام میشود.

نگهداری:
جای که این نبات نگهداری میشود باید اولا پاک باشد وثانیآ اینکه مقداررطوبت کنترول شود به طوریکه رطوبت ان از13% تجاوزنکند واز15% کمترنگردد که رطوبت کم باعث ترکیدن ومیده شدن تخم نبات گردیده که درنتیجه ارزش کیفی ان پاین امده درقوه نامیه ومقدارروغن ان نقصان میگردد .

استفاده ازسایبین جهت تغذیه حیوانات:
برداشت این نبات جهت غذای حیوانات زمانی است که دانه های نبات درحال رسیدن بوده وهنوزبرگ های ان نه ریخته است دراین وقت نبات رادرو نموده به مصرف خوراکه حیوانات میرسانند زیرادراین وقت نبات دارای ارزش غذایی بسیارخوب وقابل ملاحظه میباشد یعنی بهترین موقع برای برداشت نبات جهت علوفه زمانی است که دانه ها نیم راس باشد ولی موقع رسیدن دانه ها هم میتوان ازان استفاده کرد.
درهرصورت دانه قبل ازنقل دادن به گدام باید نبات از4-6 هفته درمزرعه درهوای ازاد خرمن گردد تاخشک شود وبعد آنرا درگدام ها انبارکرد .

امراض وآفات نبات سایبین :
نظربه موقعیت جغرافیایی هرمنطقه امکان دارد نبات درمعرض حمله امراض وافات گوناگون قراربیگیرد که تعداد این امراض وافات متجاوز از50 است که طرزمبارزه جلوگیری هریک مستلزم بحث جداگانه است وازطرف دیگر چون این نبات قسمیکه دروطن عزیزما تقریبآ نبات جدید است وتا هنوزدرمورد امراض وافات ان مطا لعات کافی انجام نگرفته اما تحقیق وتجربه بالای ان دوام دارد که بلاخره امراض،افات وجلوگیری ایشان بعد ازنتیجه مثبت ومحقق به نشرخواهد رسید.

نتیجه گیری وسفارشات:
سایبین یک نبات مهم غذایی وزراعتی بوده ودرهرنوع خاک ها وشرایط نسبتآ نگوارمحطی توافق دارد وبهترین نبات درتناوب زراعتی است ونایتروجن را به شکل قابل استفاده درزمین ذخیره میکند
سایبین ازجمله نبات تیلداربوده ودروطن ماکشت وبذران تااکنون به دهاقین ترویج نشده وسالانه مقدارروغن ازکشورهای خارجی وارد میگردد.
اگرورایتی های نبات سایبین به وطن وارد شود وبه دسترس دهاقین قرارداده شود تااندازه مشکلات ما ازنقطه نظرتولید روغن رفع خواهدشد.
به مراجع زیربط پشنهاد میگرددتا نبات مذکوررا ازمراکز تحقیقاتی نباتات زراعتی واردنمایند.

مأخذ:
1. اسلمی محمدنبی ،1352 نبات سایبین –مجله علم وفن پوهنحی زراعت شماره 11ص 20-21.
2.  جلالیار میرصدم،1355 کشت واستعمال سایبین مجله کرنه شماره 9ص 28.
3.  سعیدی امیرجان،1382 اهمیت اقتصادی وزراعتی سایبین مجله علم وفن پوهنحی زراعت شماره 1ص-44-45
 4.  س  حسینی ،زراعت ابی – انتشارات پوهنتون کابل ص-393-394
5.  نیکمل  محراب الدین،1352 بذرسایبین مجله کرنه شماره 7ص43-142 .

مزرعه سائبینتخم سائبین

 

 

تاریخچه دورگه سازی جواری

در اوایل قرن 20 تخنیک دورگه سازی جواری معرفی گردیده است ، دربین چندین جواری در شرایط خاص بدون فضاء آزاد نسل گیری صورت گرفته است . این یک واقعه مهم در سکتور زراعت وتولیدات زراعتی که تابه امروز از آن استفاده میگیرد .

اعلان تخم های اصلاح شده جواری در سال 1908 برای بار اول گردید وبعداً در سال 1917 طریقه ئی DOUBLE GOSS  معرفی گردید .

وقتیکه دهاقین فوائد این عمل را دیدن آنها کوشش کردند که تخم های خوب را به دست بیاوردند وبدین لحاظ مقدار زیاد تخم ها را برای دورگه سازی پشنهاد کردند ، در اوایل دهاقین کم تونستند که از این تخم ها استفاده نماید وتابه سال 1933 تقریباً 20% ساحه تحت بذر این جواری قرار گرفت .

احسایه ها ی که صورت گرفته در سال 1944 ساحه تحت بذر این نوع در امریکا به 83% رسیده بود .

 

هدف دورگه سازی

توافق با محیط توانایئ جمع آوری توسط ماشین با کیفیت جواری ، مقاومت در مقابل امراض وحشرات ازجمله اهداف است که در نتیجه ئی اصلاح ودورگه سازی نباتات به میان میاید.

1 – توافق با محیط : عوامل که بالائی توافق محیطی تاثئیر دارد عبارت اند از :

الف- زودرسی: عموماً درمناطق شمال که مرحله نموئی آن کم است پس ورایتی زود رس را به وجود میاورد ودر قسمت ها ی جنوبی ورایتی ها ی دیر رس به کار برده میشود.

ب- حاصل خیزی خاک:   بعضی ورایتی های جواری در خاک های حاصل خیز وبعضی در خاک های کم حاصل خیز خوب نتیجه میدهد. ازاین سبب لازم است که  ورایتی هاازانواع مختلف به دست میاید وقدرت حاصل دهی یکسان را داشته باشد.

ج- مقاومت در مقابل خشکی ودرجه حرارت: کیفیت وحاصل خیزی جواری امکان دارد که با خنکی و درجه حرارت مقاومت کرده نتواند مگر ورایتی های دورگه به این نوع شرایط از خودمقاومت نشان میدهد .

2 – مقاومت در مقابل گل ریزی : این باید هم دروقتی دورگه سازی در نظر گرفته شود ورایتی های جدید باید در مقابل گل ودر مقابل امراض حشرات ازخود مقاومت نشان دهد .

3 – کیفیت :  در مورد کیفیت جواری مسله مهم آن روغن وپروتین آن است وباید در وقت دورگه سازی انواع را به وجود بیاوریم که توسط ماشین حرارت باید دور وپاک کاری گردد .

 

خصوصیات نباتی جواری

جواری نبات یک مشیمه(monocotylodone) بوده ومربوط فامیل Poaceae ونام علمی آن Zea mays  ونبات یک ساله بوده تقریباً دارای 100 -150 Spp   نوع میباشد که طول ساقه آن 2 – 5 متر میرسد برگی آن به شکل Simple leaves بوده که طول آن 30 – 80 سانتی متر بوده وعرض آن 8- 10 سانتی متر میرسد. گل جواری با گل گندم وجو کاملاً فرق میکند دربته جواری گل مونث ازقسمت مرکزی ساقه وگل مذکر درقسمت فوقانی قرار دارد دارای گرده افتابی ( cross pollination  ) بوده وگرده افشانی توسط حشرات وباد صورت میگیرد.

گل هر جواری دارای چندین میلیون گرده بوده مگر گرده آن تنها 800 – 1000 دانه را القاح کرده میتواند بطور عموم دربته جواری یکدسته تولید میگردد .مگر از پندک های جانبی آن 2 -  8 دسته به وجود آمده میتواند مگر داراری کیفیت عالی نبوده ، دسته های جواری دارای قطارها وردیفها بوده که تعداد دانه های آن به 1000 -4000 میرسد . آله تانیث آن دارای Ovary، style، stigma بوده که دسته های Style  طولی نمو کرده   بنام silk  یاد میگردد که مجموع آن را به نام کاکل یاد میکند که قدرت جذب گرده را داشته میباشد .و تا وقت نمو میکند که گرده به ان برسد و به رسیدن گرده ازرشد باز مانده و رنگ ان از زرد طلایی به قهویی رنگ تبدیل میگردد.

مراحل نموی جواری: مرحله نموئی آن دوقسم بوده که یکی آن به نام مرحله انکشافی ( Vege tative stage ) دیگری آن به نام مرحله تکثری( Raproductive stage ) یاد میگردد .

1- مرحله اول انکشافی:  دراین مرحله ( Coleaptites)  بروی زمین آشکارمیگردد.

2 – مرحله دوم انکشافی: دراین مرحله حلقه های برگ های اولی در شکل نوک دار دیده میشود .

3 – مرحله سوم انکشافی: دراین مرحله شکل  حلقه های بزرگ دومی جواری آشکارمیکردد.

4 – مرحله چهارم انکشافی: دراین مرحله حلقه های دیگر جواری در بته  آشکارمیگردد.

5 – مرحله پنجم انکشافی :  دراین مرحله شاخه گل تشکیل میگردد.وبه شکل درست معلوم میگردد.

 

مراحل پختگی جواری:

1 – مرحله اول پختگی: در مراحل اول تقریباً 5% مویک های آن برون میاید.

2 -  مرحله دوم Blister stage: در این مرحله دانه جواری خودرا تکمیل کرده وبه شکل روشن دیده میشود ونطفه نیز آشکارمیگردد.

3 – Milk stage : دراین مرحله دانه ها ازمایع سفید رنگ پر میگردد.

4Dend stage : دراین مرحله دانه جواری از مواد سخت نشایسته وی پرگردیده وشکل دندان مانند را به خود میگیرد.

5- Doagh stare : دراین مرحله مایع سفید رنگ به خمیر تبدیل میگردد.

6- Physiological stage : دراین مرحله دربیخ دانه یک  طبقه تشکیل گردیده ورطوبت نسبتی دراین مرحله به 35 % میرسد.

موارد استعمال جواری:  گرچه خاندان سیلوم از نقطه نظر پروتین و دیگر مواد توجه علمآ را بسوی خود جلب کرده، مگر را علاوه اینکه این دانه ها کیفیت خود را حفظ کرده مگر اهمیت روز به روز بیشتر گردیده میرود و بدین لحاظ از جواری برای مقاصد مختلف استفاده میگردد.

جواری در ساختن کیک، کلچه و غیره استفاده میگردد در ساختن کاغذ، الکول نشایسته، شربت از آن کار گرفته می شود که از روغن آن در جاهای مختلف استفاده میگردد.

از ساقه دسته جواری برای تغذیه حیوانات به شکل علوم خشک استفاده میگردد و بحیث مواد سوخت نیز از آن استفاده میگردد.

کشت جواری برای دورگه سازی:

برای دورگه سازی جواری به شکل قطارها با ردیف ها کشت میگردد. و تخم آن در قطارها به فاصله های معین کشت می گردد که فاصله بین قطارها 75cm  میباشد. تعداد بته ها در سطح زمین نیز به شرایط محیطی در یک هکتار زمین 100000_ 25000 میرسد.

مگر بصورت عموم در یک هکتار زمین 50000 بته میباشد، که درین بته ها فاصله 26 cm میباشد. برای بدست آوردن ورایتی های دورگه جواری باید در بین جوانه ها مذکر و مونث یک نسبت معین موجود باشد. از آن قطارهایکه جواری دورگه بدست میاورند در آن صورت چهار قطار جواری مادری( مونث )و دو قطار جواری پدری مذکر کفایت می کند. جواری مذکر باید آن وقت گرده خود را آزاد کند که هر یک  ازکاکل جواری مونث برای القاح آماده باشد وقت کشت آن معلوم باشد یعنی جواری  مذکر وقتی گرده را آزاد کند که جوار مونث آماده گرفتن گرده باشد و همچنان جوار مذکر باید دارای قد بلند باشد بخاطریکه بی تواند که کدره آن به تمام نباتات مونث برسد.ونسبت بین نبات پدری و مادری نسبت8:2 باشد. 

جواری های دورگه چطور به میان می آید؟

اولتر از همه در این قسمت Inbred line بوجود می آید و خالص ساختن آن است یعنی عملیه القاح طوری صورت گیرد که کدره نبات مذکر را بالای آله ثانیت آن بگذارد. مگر طوریکه جواری Pollinations cross است بین 96% الی 78% یکجایکی بالای دیگر القاح میگردد  و لذا باید این عملیه تحت کنترول جدی قرار گیرد یعنی القاح آن به شکل مصنوعی اجرا گردد که باید قبل از برآمدن هر یک از جواری مونث آن باید پوشش گردد. بخاطریکه بعد از رسیدن هر یک مونث القاح بعد از 5-3 روز صورت میگیرد یک روز قبل از گرده باید آله تذکیر توسط یک پوش پوشانیده شود تا در آن گرده جمع گردد و بعدآ از طریق جرح بالای هر یک آن گرده را بگذاریم طریقه ها باید طوری بسته گردد که قدرت انتقال از یک سو به سوی  دیگر داشته باشد و این طریقه خلطه ها یک جوار را توسط جواری دیگر ممانعت می کند که این عملیه القاح را بنام Self pollination یاد میکند از 5-7 سال دوام می کند و در این وقت در هر سال دسته های خوب را انتخاب می کند که بعدآ بته ها یی که ازین اطریق بدست میاید با گذشت زمان بته های که  دارای قدو شته یک سان باشد همین طور نبات Homozygous بدست می آید.

بعد از حاصل دهی هر سال F1+F2_F2-1 قدرت حاصل دهی قد بلند و قدرت برگ های قوی آن کم گردیده که بعد از 7-5 سال به نبات ابتدایی مساوی میگردد.

یعنی هر گاه یک بته 130cm قد و 20cm طول داشته باشد. در مدت 7-5 سال self cross میشود. در اخیر این مدت این بته 65cm قد و 10cm طول خواهد داشت و همچنان برگهایش توانائی قدرت کم خواهد داشت که نبات یاد شده Inbreed گفته میشود. در مرحله دوم توسط همین نبات خالص القاح صورت میگیرد. این اعمال طوری صورت میگیرد که در یک قطار یکنوع و در قطار دومی دو نوع دیگر صورت میگیرد( که دو قطاره نبات ، نبات مادری و یک قطاره نبات پدری گفته میشود.

کدام جواری که در دو قطاره کشت میشود ، آله تذکیر آنها قبل از آنکه گرده تولید نماید از بین میرود، وآن نوع دیگر که در یک قطار کشت شده باشد به حالت خود گذاشته میشود باید تذکر داد که از آنها بته در فاصله 500m جواری دیگر وجود نداشته باشد بخاطر اینکه گرده باید بسیار سبک باشد طوری نباشد که بواسطه باد جواری ذکر شده القاح نکند. کدام تخم که ازین طریقه بدست می آید Hybrid تخم میباشد و بنام Single cross یاد می گردد. و از همین Single cross نبات بدست آمده همراه Inbreed line القاح کنیم و کدام تخم که بدست می آید بنامcross  Three ways یاد می گردد، وآنعده جواری که از دو Single cross بدست می آید بنام Double cross یاد می گردد.

فصل های گذشته در زمین ها و تاثیرات آنها بالای جواری های که تحت تجربه دو رگه سازی قرار شده است

در زراعت معمول است که زمین ها در یک سال دو فصل میدهد، و نسبت به زمین های که در یک سال یک فصل میدهد. از فصل گذشته حاصلات تخم ها در گیاه هرزه تخم های زیاد قبلی بدست آمده است. هرگاه موجودیت بته هرزه در آن زمین های که برای دو رگه انتخاب شده باشد کم باشد پس در ینصورت کدام مشکلات را ایجاد نمی کند. هرگاه بته هزاره زیاد علف باشد. باز امکان دارد که جواری دو رگه همراه مشکلات ورایتی مواجه گردد. پس بخاطر لزوم دید کدام زمین که برای ورایتی دو رگه انتخاب می شود. باید قبل از آن کدام فصل دیگر در آن کشت نشده باشد، تا اینکه دو رگه سازی جواری “Hybridieation” %200 احتمال نداشته باشد تا اینکه فصل دیگری بواسطه القاح بگیرد و تخم اصلاح شده و برای تولید ورایتی دو رگه در اداره (OE-C-D) در سال 1991 پینهاد گردیده بود.

هرگاه تولید ورایتی دو رگه %0،1 زیاد در فصل های گذشته تخم

های گذاشته شده باشد و گرده افشانی در آن صورت بگــــیرد و یا

اینکه بازهم این دو رگه سازی قابل تایید نمی باشد.

قوانین مندل

از قوانین مندل سه قوانین خیلی عمده در راه کارهای دورگه سازی قابل اهمیت است.

1- قانون بازویت:            (Low of Dominance)

2- قانون تفکیک:          (Low of segregation)

3- قانون ترتیب جین      (Low of Independent)

 

غالب _______  T.T

مغلوب _______   t.t

دورگه _______   T.t

1- قانون بارزیت: وقتیکه یک نبات خالص با داشتن دو خواص مخالف باشد با یکی دیگر ترویج نماییم صرف یک نوع خواص به نسل آینده باقی می ماند.

 

tt      X     TT

T.t

قد دراز می باشد                                    Hybrid 100%

2- قانون تفکیک: هر گاه یک نسل دورگه را با هم تزویج نماییم خواص جدایی به میان می آید.

 

1:2:1= Genotype      قد دراز        75%           t       T      T

  1. 3:1 = Phenotype     قد کوتاه      25%               T.t    T.T  t

tt      Tt

3- قانون ترتیب جنین: هر گاه دورگه که دو خواص داشته باشد با هم تزویج نماید الیل ها با خواص مختلف حاصل می شود.

 

خواص دورگه:

بخاطر اصلاح و بلند بردن حاصل مهمترین روش، روش دورگه ساختن جواری Hybrid است. قبل از اینکه به روش و فایده Hybrid بدانیم بعضی اصطلاحات که مربوط این می شود ذکر می نماییم:

1- Hybrid:- عبارت از نسل روی جواری است که از دو و یا چند نوع خالص بدست می آید، نوع خالص Inbred line و نسبت به نسلیات ابتدایی 30% - 20% زیاد حاصل می دهد.

2- Inbred line: این همان نبات است که در نتیجه Self Pollination بواسطه گرد خویش القاح شده به میان می آید و 5 – 7 سال را در بر می گیرد.

3- Single Cross: از دو القاح    Inbred line بدست می آید

4- Three ways cross: آنکه از یک Inbred line و یک Singel cross بدست می آید.

5- Double: عبارت ازآن Cross است که از دو Single cross بدست می آید.

6- Synthetic: آن جواری است که از چند القاح Inbred line  بدست آمده باشد.

 

مشخصات ورایتی دورگه      K-S-C 704

قابل یاد آوری است ورایتی نامبرده از امریکا به ایران آورده شده و در ایران نتیجه خوب داده است که از خصوصیات ورایتی نامبرده قرار ذیل یاد آوری می نماییم:

منشآ اصلی ......................... ایالت متحده امریکا (USA)

شجره ............................... .،70 M x 73. B

اسم رقم ............................  704 Single cross

سال انتخاب .......................  1350 ه ش

سال مصرف .....................   1359 ه ش

نوع جواری ......................   دانه غلوفی

بلندی بته .............................30 cm

وزن هزا ر دانه.....................35 gr

رنگ دانه ............................زرد

اندازه تخمریز........................25 kg/h

وقت کشت............................بعد از گذشت فصل بهاری

تراکم.................................6500p/hac

طول عمر پخته شدن...............125-35 روز

همچنان در مقابل مرض سیا قاق مقاوم است و همچنان درمقابل نمک مقاومت کرده می تواند. اندازه مصرف نایتروجن kg/he 400نشان داده شده.

شکل های مروج جواری یا اشکال مروج جواری:

چگونه که تحت عنوان خصوصیات جواری یاد آوری شده که جواری spp 150 شناخته شده است همچنان از چند نوع مروج آن یاد آوری می کنم تعداد که در جمله دورگه سازی مفید تمام می شود بخاطر دورگه سازی جواری خصوصیات ذیل مطالعه شود:

به شکل دندان …………….. Dent corn-1

جواری بلوری ..................... Flint corn-2

جواری آردی ................... Floury corn-3

جواری شیرین....................Sweet corn-4

جواری پله بریان............................ pop-5

جواری پوشی ...................... Pod corn-6

 

تولید تخم جواری دورگه:

ترتیب نسل گیری جواری یک عملیه است که انواع و قسمت های مختلف جواری انتخاب و بعد درمیان این نسل گیری صورت میگیرد. زمانیکه یک Breeder بصورت کامل مطمین شود که جنس های ذکر شده خالص است بعد با تخم های جواری که یه طریقه فوق بدست آمده با هم یکجا میکند و کم ازکم پنج نسل جدید تولید و دوام می یابد تا اینکه خواص ذیل در آن دیده شود:

1- درقد حاصل و دیگر خصوصیات پیدا کردن قوت "Vigro"

2- Homozygozation یعنی نسل خالص قد بلند و بعضی علامات یکسان بودن آن ها به چشم می خورد.

3- دور نمودن انواع خراب و جین های ناقص یعنی ازیک جنس خالص نمودن یک جین از تمام جین ها نظر به طریقه بالای یک جنس از نباتات با یک نوع از جواری که یک یا چند خواص بخصوص داشته باشد. این ها نخست خالص شده و بعدآ یک جنس دیگر که به طریقه بالا خالص شده باشد هر دوی شان یکجا می شود. آن خاصیت های که از نسل های القاح شده یعنی همان تخم که از آن بدست آمده کشت می گردد که نبات مطلوب دارای مشخصات خوب باشد که آن تحت نظر گرفته می شود و باز برای بار جدید چندین بارکشت می گردد تا که خواص اصلی آن معلوم گردد و دوباره بالای جنس بدست آمده صد در صد اطمینان حاصل شده و بعدآ با جنس دیگر که مراحل فوق را طی نموده باشد Cross می نماییم و تخم که از این طریق بدست می آید بنام Double cross  یاد می شود.

طریقه بدست آوردن Hybrid تخم جواری برای بار اول توسط Shull در سال 1909 میلادی پیشنهاد شد و چرا این طریقه بسیار عمومیت پیدا نکرد؟ زیرا که:

به اندازه کافی Inbredline موجود نبوده که بوسیله ترکیب آنها هایدریت های مناسب بدست آید.

طریقه یاد شده دورگه سازی تخم پر مصرف بوده زیرا که Line های Inbred   ضعیف بوده و تخم تولید شده کم میباشد که در فی واحد زمین تولید تخم دورگه میباشد. و به همین لحاظ  ساحه استفاده از جواری Hybrid محدود بود، تا که در سال 1918 میلادی توسط محترم Jones طریقه Double cross بخاطر تولید تخم جواری دو رگه پیشنهاد شد که درین طریقه دو Single cross یعنی) X (C X D) (A X D

که همرای یک  دیگر تفاوت جنیتیکی داشته باشد.

Cross میشوند، در این طریقه نسبت بین والد مادری (Female) و والد پدری (Male.P) 1:4 باشد. یعنی یک قطار والد پدری با چهار قطار والد مادری برای القاح استعمال میشود، که این ترتیب اندازه تولید تخم در فی واحد زمین زیاد بوده و برای تولید تخم دو رگه جواری تجارتی از آن استفاده بعمل میآید تولید تخم دو رگه و القاح آن کدام عملیه آسان و ساده نبوده که سر یک نبات و تنه نبات دیگر را قطع نمایم بلکه یک تخنیک و میتود خاص است که زحمات یکتعداد دانشمندان بدست آمده است، که در جریان چند سال چند نسل محدود بدست آمده است.

زمانیکه محصول بدست آمده مطابق پلان باشد، به منظور اضافه نمودن آن عملی میشود، پروگرام های تولید تخم دو رگه در فارم های دولتی و یا در کمپنی های بزرگ صورت میگیرد. برای اینکه کمپمی های کوچک و فارمهای شخصی آنقدر قدرت مالی ندارند که پروسه فوق را برای چند سال به پیش ببرد و از آن تخم حاصل نماید.

زمانیکه تولید بلند برود و تصدیق نامه ها (Certification) توضیع میشود و تخم متذکره در فارم ها مورد استفاده دهقان قرار میگیرد.

اهمیت تخم جواری دو رگه

علمای وراثت و نسل گیری از زمانه های بسیار قدیم به این سو در مورد اصلاح تخم و گیاه ها تحقیق کردند و در نتیجه کوشش تخمهای بدست آمده که نه تنها حاصل بلند دارد بلکه در مقابل شرایط نا مساعد محیطی هم مقاومت کرده میتواند. جواری هم د رپهلوی دیگر نباتات یکمقدار زیاد مواد غذائی حیوانات و نباتات را تهیه می نماید، ودر جهان شهرت و استعمال آن روز به روز افزایش می یابد. همچنان در رشد اقتصاد یک کشور رول با اهمیت دارد، از همین لحاظ علمای نسل گیری از زمان های بسیار قدیم در مورد اصلاح این تخم ها توجه خود را مبذول داشته و تا به حال دوام دارد و در نتیجه کوشش و زحمات علما  وراثتی اصلاح شده که دارای خصوصیات فزیکی و جنیتیکی مخصوص می باشد. قدرت توان حاصل دهی بلند در تخم اصلاح شده جواری نسبت به تخم محلی قدرت حاصل دهی بلند دارد، امکان دارد که این حاصل دهی بلند از 150- 10 و یا زیاد تر ازین هم باشد.

توافق وسیع در تخمهای اصلاح شده جواری نسبت به تخمهای محلی در موقعیت های مختلف خاک های مختلف و همراه شرایط متفاوت توافق Wideadaption دارد.

قدرت پخته شدن مناسب با در نطر گرفتن شرایط اقلیمی مناسب تخمهای اصلاح شده در وقت مناسب به پخته شدن و رسیدن و توان Matuxation را دارد. مقاومت در مقابل حشرات و امراض که در نتیجه کشت تخمهای اصلاح شده این طور نبات جواری بوجود می آید. که نسبت به جواری محلی در مقابل امراض (Diseases) و حشرات Incect مقاومت دارد استفاده موثر از کود کیمیاوی و آب از تخم های اصلاح شده جواری نبات قوی بوجود می آید از آب و کود کیمیاوی استفاده خوب کرده میتواند تخم اصلاح شده جواری دارای ارزش غذائی بلند Highnutritional Value میباشد.

تخم ا صلاح شده جواری توانائی خوب جوانه زدن “Generation” را دارد، تخم اصلاح شده جواری خاصیت فزیکی “Physical Purity” در تخم اصلاح شده جواری از لحاظ شکلی هایدرنگ تمام شان یکسان است. بطور اوسط .

فیصدی مواد در تخم جواری

فیصدی مواد در دانه جواری قرار ذیل است:

آب: %15 13

نشایسته: %61

کرو فایبر: %213

پروتین:  %10

قند %1،4

روغن: %6

کاربو هایدریت و مواد دیگر: %94

 

نگهداری تخم جواری

ازینکه نگهداری تخم جواری نظر به تخمهای نباتات دیگر مشکل می باشد علت آن در وقت مقدار رطوبت آن است. تخمهای که دارای رطوبت زیاد باشند به همان اندازه تحت حمله امراض وحشرات میآید تأثیر یخزدگی در صورت است که اندازه رطوبت %14 یا کمتر از %14 باشد.اما جواری در وقت درو کردن از %40-20 رطوبت کافی دارد. اگر خشک نشود همین پروسه رطوبت دوام داده میشود و قابلیت زنده ماندن تخم هم کم میشود، در صورتیکه %40-20 رطوبت داشته باشد و اگر درجه حرارت به منفی 4درجه حرارت برسد جین با نطفه متضرر میشود. آن تخم های که %60-40 رطوبت داشته باشد اکثرا بواسطه پوپنک از بین میرود.

هدف از ذخیره کردن تخم نگهداشتن آن از یک فصل تا به فصل دیگر به شکل درست آن است و با برابر نمودن شرایط مناسب فزیالوژی تخم جنسیت آن حفاظت میشود. عوامل که در گدام  بالای تخم جواری تأثیر دارد عبارت اند از:

1-  لنده بل Humidity

2-  درجه حرارت Temporature

3-  هوا Air

4-  امراض و حشرات Diseases and Incicts

کنترول رطوبت:

جواری و تخم های چواری مواد نشایستوی دارد، همچنان خاصیت بیشتر آب جذبان یا “Hygroscopuc”  داشته، وقتیکه در تماس با هوای آزاد قرار گیرند به مقدار زیاد رطوبت را جذب مینماید که در نتیجه قابلیت زنده ماندن تخم کم میگردد. در صورتیکه رطوبت نسبتی گرام Ralatiue humielityl از %60 در صد زیاد میشود، پس درینصورت باید به میظور کم شدن رطوبت تدابیر جدی اتخاذ گردد.

 

کنترول حرارت:

تخم جواری نیز مانند سائر تخم ها برای جوانه زدن یک سرحد حرارت بلند و پاین دارد. در صورت ازدیاد درجه حرارت در گدام عاملین امراض افزایش میآبد، بناٌ باید حرارت گرام پاین از 21cº کنترول و نگهداری شود.

کنترول امراض و حشرات:

تخم های  جواری بصورت عموم تمام تخمها در گدام بوسیله مگس ها و موجودات کوچک سوراخ کننده متضرر میشوند. غرض داخل نمودن تخم پاک عاری از امراض و حشرات در گدام باید قبل از ذخیره شدن تخمها ذریعه ادویه کیمیاوی مانند Malathion o,1%  دواپاشی شده و یا هم فرش و دیوار های گرام بواسطه دواهای مانند Malathion  و یا Furadon سم پاشی گردد.

نتیجه گیری

برای اینکه در جهان کثرت نفوس روز به روز روبه افزایش است و به قدر کافی مواد غذائی داشته باشد که باید از فی در صد زمین محصول خوب و با کیفیت عالی زراعتی بدست آورد.

قسمی میتوان به هدف بالا دست یافت که در هنگام زرع با در نظر گرفتن شرایط محیطی و اقلیمی از تخم های عالی اصلاح شده زراعتی مخصوصاٌ تخمهای دو رگه شده استفاده بعمل آید.

ازینکه تخم اساس و بنیاد تولید زراعتی را احتوا می کند، شرط حتمی است که باید در مورد اعضای متشکله جوانه، شرایط، مراحل استراحت و دیگر خواص معلومات کافی برای هر فرد فنی و مسلکی ضروری  شمرده میشود و همچنان برای افراد فنی و مسلکی ضروری است که در باره خواص ارثی و جنیتیکی آشنائی کامل داشته باشد.

برای اینکه شکل جنیتیکی بدست آوردن تخم های اصلاح شده با خواص جنیتیکی و ارثی نبات رابطه دارد. بطور جنیتیکی بته  تخم اصلاح شده نه اینکه تولید بلند و با کیفیت داردبلکه در مقابل بعضی شرایط نامناسب مقاومت کرده میتواند و از مواد غذایی ،مواد کیمیایی و کود خاک استفاده کرده میتواند به سلسله این تخم ها اصلاح شده یکی  هم تخم دو رگه جواری است که در پهلوی تولید بلند و باکیفیت دارای تولید خوب میباشد. همچنان در مقابل امراض و حشرات مقاومت قابل ملاحظه دارد.

برای تولید تخم دو رگه جواری دانشمندان در اعتماد افراد مسلکی طریقه های مختلفی را در نظر گرفته است که مهمترین آن قرار ذیل است:

1-              Double cross

2-          Three way cross

3-           Single cross

طریقه Double cross نسبت به دیگر طریقه ها در تولید تخم دو رگه بسیار مروج است.

بواسطه این طریقه جواری هایبرید بدست آمده که قدرت تولیدی زیاد دارد و به همین علت ا ست که از طریقه مذکور شکل تجارتی در تولید جواری دو رگه استفاده زیاد صورت میگیرد.

چونکه تخم دورگه از اهمیت خاص برخوردار است وبه همان اندازه برای بالای شکلی سالم نگهداری آن حایز اهمیت است برای اینکه تخم به شکل سالم نگهداشته شود وبرای زنده نگهداشتن توانائی جوانه آن به صورت نادرست کشت نشود از ذخیره کردن اندازه رطوبت وخشکی جای به اندازه کافی پائین بیاید.

وهمن طور بادواهای کیماوی ضد امراض وحشرات معامله  گردد تا تخم از حملات امراض و حشرات در امان باشد. بعد ازین به شکل درست  خشک  شود و تخم در جای ذخیره شود که دارای درجه حرارت هوا رطوبت مناسب باشد و عاری از حشرات و امراض باشد. 

سفارشات

1-  ینکه در کشور عزیز ما افغانستان جواری به اندازه زیاد زرع می گردد وبرا ی فصول جواری محیط های مناسب با شرایط اقلیمی مناسب وجود دارد و کوشش باید شود به عوض تخم های محلی شرایط محیطی و اقلیمی را در نظر گرفته و تخم اصلاح شده دو رگه شود تا از فی واحد زمین حاصلات خوب بدست آید.

2-  اینکه تخم دو رگه از خاک، آب مواد غذایی و کود کیمیاوی حاصل خوب بدست میدهد. باید در هنگام زرع تخم دو رگه به قلت این مواد روبرو نشود.

3-  برای زرع تخم دو رگه جواری همان ورایتی باید انتخاب شود که با شرایط اقلیمی آن محیط توافق داشته باشد.

4-  اینکه جواری بواسطه..... مناسب و ریگی به آسانی القاح می گردد که در نتیحه دو خواص جنیتیکی تغیر قابل ملاحظه بمیان می آید. ولی ضروری است که هر سال برای زرع تخم جدید دو رگه جواری انتخاب شود که این تخم انتخاب شده از مرجع قابل اطمینان بدست آمده باشد.

5-  اگر تخم دو رگه جواری در محلی تکثیر یشود باید باتمام امکانات ازانتقال گرده بیگانه جلوگری شود تا اینکه در خواص جنتیکی تخم تغیر به میان نه اید.

6-  اگر تخم اصلاح شده جواری در بازار بدست میآید باید حاوی معلومات ذیل باشد:

نام ورایتی

ساحه تولید

سال تولید

فیصدی جوانه زدن

اسم منبع تولید کننده 

مأخذ

1-   شیونی، خادم علی احمد- جواری – نشریه ریاست عمومی تبلیغ و آموزش زراعتی وزارت مالداری و مواد غذایی،سال 1381، ص 15-45

2-   میر هادی محمد جواد- ذرت- سازمان تحقیقاتی وآموزشی وزارت جهاد کشاورزی ایران، سال 1380، ص 35 -29

3-   محمد امین آریوبی- کرنه میاشتنی علمی مسلکی خپرونه ، ارگان نشراتی وزارت زراعت، مالداری و مواد غذایی، شماره 18 دلو- حوت 1383، ص 12-11

4-   شیرزی فرید احمد – لکچر نوت مضمون جنیتیک صنف سوم سمستر دوم، سال 1384

5-   ارشد محصل محمد حسن،( زراعتی تخم ) بذر زراعتی، سال 1371، ص119- 117 ، پوهنتون مشهد

hybrid corn production